عدل و اقتصاد - قفل هرمز بر همه کالاها؛ فشار جهانی اوج گرفت

بسته‌ماندن تنگه هرمز قیمت انرژی را بالا برده و از بازارهای جهانی تا سیاست‌گذاری آمریکا تنش تازه‌ای ایجاد کرد.

وقتی اولین گزارش‌ها از حمله امریکا و اسراییل به ایران و درگیری‌های خلیج فارس منتشر شد، همه‌چیز برای دنیا شبیه یک بحران نظامی مقطعی به نظر می‌رسید. اما همان روزهایی که کشتی‌ها یکی‌یکی پشت دهانه تنگه هرمز متوقف می‌شدند و جرئت عبور نداشتند، نشانه‌ها کاملاً روشن بود که این بار با یک بحران اقتصادی طرفیم، نه فقط یک پرونده امنیتی.
تنگه‌ای که تنها 20 درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند، چند هفته است که تقریباً «بسته» مانده؛ اتفاقی که برای اقتصاد جهانی چیزی کمتر از یک تکانه بزرگ نبود.
گزارشی از هزینه‌های نظامی؛ اما اصل ماجرا جای دیگری است
در روزهای اول، تمرکز تحلیل‌ها روی هزینه مستقیم دخالت نظامی آمریکا بود. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی برآورد کرد که تنها در 12 روز نخست، چیزی نزدیک به 12.7 میلیارد دلار هزینه نظامی ثبت شده؛ رقمی که تا اول آوریل می‌تواند به 35 میلیارد دلار برسد. این یعنی هر خانوار آمریکایی، فقط بابت بعد نظامی بحران، حدود 260 دلار بار مالی تحمل کرده است.
اما همان‌طور که راجر پیلک، پژوهشگر ارشد، هشدار داده بود: صورت‌حساب واقعی این جنگ را نه دولت آمریکا، که "مصرف‌کننده آمریکایی" می‌پردازد؛ آن هم مستقیماً از جیب خودش.
برآورد او نشان می‌دهد خانوارهای آمریکایی از زمان بسته‌شدن تنگه هرمز تا امروز، به‌طور متوسط ماهانه حدود 75 دلار هزینه بیشتر تحمل کرده‌اند؛ و اگر همین روند ادامه پیدا کند، این فشار می‌تواند تا ماه‌های آینده به 400 دلار در ماه برسد.
فشار سوخت؛ از پمپ‌بنزین تا کامیون‌های جاده
در ردیف اول این فشار، سه سوخت کلیدی قرار دارند: بنزین، گازوئیل و سوخت جت. بسته‌بودن تنگه هرمز باعث شد قیمت گازوئیل در آمریکا به 5.45 دلار برای هر گالن برسد؛ جهشی نزدیک به 45 درصد. تحلیل‌گران سوخت می‌گویند اگر تردد در این گلوگاه استراتژیک به حالت عادی برنگردد، باید منتظر قیمت‌های 6 دلاری هم بود.
بنزین هم از مرز روانی 4 دلار عبور کرد و سناریوی 5 دلار کاملاً روی میز است. این افزایش فقط برای رانندگان دردسرساز نشده؛ تقریباً سه‌چهارم بار آمریکا با کامیون جابه‌جا می‌شود و گازوئیل عملاً خون جاری در رگ‌های زنجیره تأمین است. وقتی قیمت آن بالا می‌رود، چند هفته بعد قیمت مواد غذایی، لوازم خانه، پوشاک و حتی خریدهای آنلاین بالا می‌رود.
کود شیمیایی؛ جبهه پنهان بحران
از طرف دیگر، بازار کود شیمیایی ــ که ایران سهم چشمگیری در تأمین مواد اولیه آن دارد ــ با جهش 20 تا 35 درصدی قیمت روبه‌رو شده است.
کشاورزانی که کود خود را قبل از بسته‌شدن تنگه خریده‌اند فعلاً در امان‌اند، اما کسانی که امروز وارد بازار می‌شوند، ناچارند قیمت‌های جدید را بپذیرند. نتیجه، چند ماه دیگر وارد سفره مردم خواهد شد.
بازار سهام و اقتصاد آمریکا زیر سایه عدم قطعیت
در همین فاصله، ارزش بازار سهام آمریکا حدود 5.4 تریلیون دلار آب رفته است. خانواده‌هایی که سهام بازنشستگی یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری دارند، این افت را کاملاً در صورت‌حساب‌های ماهانه‌شان حس کرده‌اند.
و باز هم پای تنگه هرمز در میان است؛ چون توقف یا کندی عبور نفت و گاز طبیعی، قیمت انرژی را در بازارهای جهانی بالا برده و بورس‌ها را به حالت تدافعی برده است.
تنفس خفیف آتش‌بس؛ اما تنگه هنوز نیمه‌باز است
آتش‌بسی که اعلام شد، یک استراحت کوتاه برای بازارها بود. قیمت نفت سریعاً سقوط کرد و بورس‌ها واکنش مثبت نشان دادند. اما همان‌طور که تحلیل‌گران انرژی می‌گویند، «تا زمانی که وضعیت تنگه هرمز شفاف نشود، این آرامش موقت است.»
اختلاف روایت ایران و آمریکا درباره نحوه و امنیت عبور کشتی‌ها باعث شده تردیدها باقی بماند؛ تنگه هنوز برای بخش عمده‌ای از ناوگان تجاری عملاً نیمه‌بسته است.
همین موضوع است که اروپا را نگران کرده؛ زیرا زیرساخت‌های آسیب‌دیده گاز در قطر هم هنوز به‌طور کامل به مدار برنگشته‌اند و زمان برای پرکردن ذخایر زمستانی کم است.
فدرال رزرو و کابوس تورمی ناشی از تنگه بسته
نظرسنجی اخیر فدرال رزرو نیویورک نشان می‌دهد انتظارات تورمی بالا رفته و خانوارها نسبت به آینده مالی خود بدبین‌تر شده‌اند. برای فدرال رزرو، این وضع یک معمای دشوار است: افزایش نرخ بهره خطر رکود را بالا می‌برد و تغییرنشدن آن می‌تواند تورم را تثبیت کند. بسته‌ماندن تنگه هرمز این معادله را از همیشه پیچیده‌تر کرده.
مطالعه فدرال رزرو دالاس هم هشدار می‌دهد اگر تنگه هرمز حتی فقط یک فصل بسته بماند، تورم آمریکا ممکن است پنج واحد درصد افزایش پیدا کند. در سناریوی بدتر ــ سه فصل بسته‌بودن تنگه ــ قیمت نفت می‌تواند تا 167 دلار بالا برود.
جهان زیر سایه سومین شوک انرژی
رویترز از این بحران به‌عنوان سومین شوک بزرگ انرژی بعد از کووید و جنگ اوکراین یاد کرده است. دولت‌ها در اروپا برای مهار فشار، مجبور به کاهش مالیات سوخت یا افزایش یارانه انرژی شده‌اند.
صندوق بین‌المللی پول نیز هشدار داده کشورهایی که اقتصاد شکننده‌تری دارند، از همه بیشتر ضربه خواهند خورد.
تنگه‌ای که فقط نفت جابه‌جا نمی‌کند
واقعیت این است که «جنگ ایران» تنها بخشی از ماجراست؛ بخش اصلی، همان گلوگاه باریک اما حیاتی است که هفته‌ها عملاً بسته مانده. تنگه هرمز ثابت کرد که یک آبراه کوچک می‌تواند اقتصاد جهان را تکان بدهد، قیمت سوخت را دگرگون کند، برنامه‌های فدرال رزرو را به هم بریزد و سفره مردم در شرق و غرب جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
دنیا امروز به خوبی میداند که زخم این بحران ــ تا وقتی تنگه کاملاً باز و امن نشده ــ زخم تازه‌ای است که به این زودی‌ها التیام نخواهد یافت