عدل و اقتصاد - بازگشت سخت صنعت نفت

ران بوسو*تحلیل‌های مختلفی از آثار جنگ وجود دارد؛ اما به نظر می‌رسد صنعت نفت جهان بیش از سایر بخش‎‌ها متاثر شده است. بر این اساس، حتی اگر جنگ امروز به پایان برسد، جریان انرژی عبوری از هرمز تا مدت‌هابه حالت عادی برنمی‌گردد.

تردد کشتیرانی به‌صورت توقف و حرکت در تنگه هرمز، عدم قطعیت عمیقی را که بر فراز حیاتی‌ترین گلوگاه نفت و گاز جهان سایه افکنده است، برجسته می‌کند. اما یک نکته از هم‌اکنون روشن است: حتی اگر صدای توپ‌ها خاموش شود، بازگشت جریان عبوری از این آبراه باریک به سطوح پیش از جنگ، ماه‌ها و احتمالا سال‌ها طول خواهد کشید. ایران روز شنبه اعلام کرد که در واکنش به محاصره نفتکش‌های ایرانی توسط آمریکا، کنترل خود بر این تنگه را تشدید کرده و به دریانوردان هشدار داده است که تنگه بسته است. این اتفاق تنها ساعاتی پس از آن رخ داد که تهران در بحبوحه یک آتش‌بس ۱۰ روزه، از بازگشایی موقت خبر داده بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت که مذاکرات ادامه دارد و همزمان تهدید کرد که اگر بار دیگر در کشتیرانی اختلال ایجاد شود، اقدام نظامی را از سر خواهد گرفت. تهران پس از آنکه کارزار بمباران هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، عملا این تنگه را بست. از آن زمان تاکنون، تردد از این تنگه، گذرگاهی که به‌طور معمول حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان را جابه‌جا می‌کند، به شدت کاهش یافته است. تاثیر فوری آن شدید بوده است. حدود ۱۳‌میلیون بشکه در روز عرضه نفت و تقریبا ۳۰۰‌میلیون مترمکعب در روز گاز طبیعی مایع (LNG) در داخل خلیج فارس به دام افتاده و تولیدکنندگان را وادار به تعطیلی میادین نفتی، پالایشگاه‌ها و تاسیسات LNG کرده و اقتصادهایی از آسیا تا اروپا را در هم کوبیده است. این نبردها همچنین خسارات ماندگاری به زیرساخت‌های انرژی و روابط دیپلماتیک در سراسر منطقه وارد کرده است. پس روند بازسازی چگونه پیش خواهد رفت و صنعت چه زمانی می‌تواند به طور منطقی انتظار نزدیک شدن به سطوح عملیاتی پیش از جنگ را داشته باشد؟

هجوم برای تخلیه

سرعت بازسازی نه تنها به دیپلماسی میان واشنگتن و تهران، بلکه به لجستیک، دسترسی به بیمه نفتکش‌ها، نرخ‌های حمل بار و تمایل مالکان کشتی برای پذیرش ریسک عبور از تنگه بستگی خواهد داشت. به گفته شرکت تحلیلی Kpler، اولین نفتکش‌هایی که خاورمیانه را ترک خواهند کرد، حدود ۲۶۰ شناوری خواهند بود که هم‌اکنون در داخل خلیج‌فارس شناورند و حامل حدود ۱۷۰‌میلیون بشکه نفت و ۱.۲میلیون تن متریک LNG هستند. مقصد بیشتر این محموله‌های اولیه احتمالا آسیا خواهد بود؛ منطقه‌ای که به‌طور معمول حدود ۸۰درصد از صادرات نفت و ۹۰درصد از محموله‌های LNG خلیج فارس را دریافت می‌کند. با خروج این شناورها، بیش از ۳۰۰ نفتکش خالی که در دریای عمان پهلو گرفته‌اند، به تدریج وارد خلیج‌فارس شده و به سمت پایانه‌های بارگیری مانند رأس تنوره در عربستان سعودی و پایانه نفتی بصره در عراق حرکت خواهند کرد.
نخستین وظیفه آنها تخلیه مخازن ذخیره‌سازی ساحلی خواهد بود که در طول تعطیلی هرمز به سرعت پر شده‌اند. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر تجاری نفت خام در خلیج‌فارس در حال حاضر حدود ۲۶۲‌میلیون بشکه است که معادل ۲۰روز از تولید مختل‌شده است و این امر تا زمان از سرگیری صادرات، فضای اندکی برای تولید بیشتر باقی می‌گذارد. اما لجستیک نفتکش‌ها همچنان هرگونه بازیابی کامل جریان انرژی را کند خواهد کرد. برای مثال، یک سفر رفت‌وبرگشت از خاورمیانه به ساحل غربی هند معمولا حدود ۲۰روز طول می‌کشد. مسیرهای طولانی‌تر به چین، ژاپن و کره‌جنوبی ممکن است ۲ماه یا بیشتر زمان ببرد و تامین تعداد کافی نفتکش ممکن است چالش‌برانگیز باشد. بسیاری از آنها درگیر حمل نفت و LNG از قاره آمریکا به آسیا در سفرهایی هستند که می‌تواند تا ۴۰ روز طول بکشد. بازتنظیم کامل ناوگان جهانی نفتکش‌ها و بازگشت عملیات بارگیری خلیج‌فارس به ریتم‌های پیش از جنگ ناهموار خواهد بود و حتی تحت شرایط مساعد، احتمالا حداقل ۸ تا ۱۲ هفته زمان می‌برد.

مساله مرغ و تخم‌مرغ

همزمان با از سرگیری تدریجی بارگیری نفتکش‌ها، تولیدکنندگانی مانند آرامکو عربستان سعودی و ادنوک امارات متحده عربی باید تولید نفت و گاز را در میادین و پالایشگاه‌هایی که در طول نبردها تعطیل شده بودند، دوباره راه‌اندازی کنند. این امر نیازمند هماهنگی دقیق، از جمله بازگشت هزاران کارگر ماهر و پیمانکاری است که در طول درگیری تخلیه شده بودند. سرعت بازیابی تولید همچنین توسط ظرفیت ذخیره‌سازی در پایانه‌های ساحلی تعیین خواهد شد و یک حلقه بازخورد میان کشتیرانی و فعالیت‌های بالادستی ایجاد می‌کند. آژانس بین‌المللی انرژی تخمین می‌زند که حدود نیمی از میادین نفت و گاز خلیج فارس فشار مخزنی کافی برای بازگشت به تولید پیش از جنگ را در عرض تقریبا دو هفته حفظ کرده‌اند. ۳۰درصد دیگر ممکن است تا ۶هفته زمان ببرند، با فرض وجود یک محیط امنیتی باثبات و احیای زنجیره‌های تامین مختل‌شده. ۲۰درصد باقی‌مانده، معادل تقریبا ۲.۵ تا ۳‌میلیون بشکه در روز، با چالش‌های فنی بسیار دشوارتری روبه‌رو هستند. فشار پایین مخزن، تجهیزات آسیب‌دیده و محدودیت‌های تامین برق به آن معناست که بازیابی برخی میادین ماه‌ها طول خواهد کشید. آسیب به دارایی‌های بزرگ انرژی، از جمله‌ هاب عظیم گاز طبیعی مایع رأس لفان قطر که در آن حدود ۱۷درصد از ظرفیت آسیب دیده است،
ممکن است تا پنج سال برای تعمیر زمان ببرد. برخی چاه‌های قدیمی و پیچیده، به‌ویژه در عراق و کویت، ممکن است هرگز به سطوح تولید پیشین خود بازنگردند. هرگونه کسری عرضه پایدار می‌تواند در نهایت با حفر چاه‌های جدید در سراسر منطقه جبران شود؛ اما این فرآیند احتمالا حداقل یک سال طول می‌کشد و نیازمند بهبود پایدار در شرایط امنیتی است. هنگامی که انباشت نفتکش‌ها برطرف شود و میادین نفتی به تولید پایدار بازگردند، عراق و کویت لغو اعلامیه‌های فورس‌ماژور را آغاز خواهند کرد؛ بندهای قراردادی که به صادرکنندگان اجازه می‌دهد در جریان رویدادهای خارج از کنترل مانند جنگ، تحویل محموله‌ها را به حالت تعلیق درآورند. حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، موفقیت مذاکرات صلح، عدم وقوع درگیری‌های جدید و اثبات اینکه خسارت زیرساختی وخیم‌تر از حد تصور نیست، بازگشت کامل به عملیات پیش از جنگ برای سال‌ها بعید به نظر می‌رسد.