کابوس افزایش پرداختی از جیب بیمار؛ بیمه‌ها خود را به خواب زده‌اند

امروز که دولت با کسری بودجه و محدودیت منابع ارزی دست و پنجه نرم میکند، اصلاح قیمت دارو ناشی از تغییر سیاست ارزی یک اجبار است، اما رها کردن بیمار در این وانفسا یک خطای راهبردی است.

سالهاست که نظام سلامت ایران در خط مقدم یک جنگ تمام عیار اقتصادی قرار دارد. تحریم های ظالمانه و محدودیت های ارزی، تأمین دارو را با دشواری مواجه کرده است. در چنین شرایط خطیری، دولت ها برای حمایت از معیشت بیماران، سیاست تخصیص ارز ترجیحی را در پیش گرفتند؛ سیاستی با ایرادات ساختاری فراوان که همچون مُسکّن صرفا علائم بیماری را پنهان و زمینه مزمن شدن آن را فراهم کرد.

علی‌رغم هشدارهای متعدد کارشناسان مبنی بر ناپایداری منابع ارزی به ویژه با توجه به شرایط سیاسی کشور در سطح بین‌المللی، شیرینی این اعتیاد مانع از ترک تدریجی آن شود و به تبع، توجه کافی به مسئله تقویت منابع صندوق های بیمه‌ای و تسریع فرآیندهای مرتبط با پوشش داروها نشد؛ غفلتی که امروز بهای آن را مردم پرداخت می‌کنند.
به طور کلی در سناریوی آزادسازی نرخ ارز، مبلغ مابه‌التفاوت ارز ترجیحی و ارز مبادله‌ای باید به بیمه ها تخصیص پیدا کرده و به نوعی یارانه از ابتدای زنجیره به مصرف‌کنندگان در انتهای آن برسد.
با تغییر اخیر سیاست ارزی داروها از نرخ ترجیحی دلار ۲۸,۵۰۰ تومانی به نرخ توافقی حدود ۱۴۰ هزار تومان (نزدیک به بازار آزاد)، چتر حمایتی ارز ترجیحی جمع شده است، اما چتر بیمه ها هنوز باز نشده!
نتیجه این خلأ سیاستی، یک شوک تاریخی به بیمارانی است که در تنگنای اقتصادی ناشی از شرایط جنگی، حتی نان شب خود را به سختی تهیه میکنند. آنچه امروز با افزایش نرخ ارز دارو از ترجیحی به توافقی رخ داده، یک زنگ خطر آشناست؛ زنگی که پیشتر در سال ۱۴۰۱ با طرح دارویار به صدا درآمد و اگر درس های آن دوره را فراموش کنیم، محکوم به تکرار فاجعه هستیم.
برای درک بحران امروز، باید به عقب بازگردیم. در سال ۱۴۰۱ و در جریان اجرای طرح دارویار، دولت وقت نرخ ارز دارو را از ۴,۲۰۰ تومان به ۲۸,۵۰۰ تومان (نزدیک به بازار آزاد)، افزایش داد. در آن مقطع نیز نگرانی ها از جهش قیمت دارو و شوک به بیماران به اوج رسید.
در ابتدای اجرای طرح، بودجه مکفی برای پوشش بیمه‌ای مابه‌التفاوت قیمت ها تخصیص یافت و بیمه ها سهم بیشتری از قیمت جدید را تقبل کردند؛ در نتیجه، پرداخت از جیب بیمار به طرز محسوسی افزایش نیافت.
اما در سال های بعدی، بودجه مصوب این طرح متناسب با تورم افسارگسیخته‌ اقتصاد کشور، افزایش نیافت. شکاف بین قیمت واقعی دارو و سهم پرداختی بیمه هر سال عمیقتر شد. نتیجه آن که پرداخت از جیب مردم که در ظاهر با ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی کنترل شده بود، به صورت خزنده و تصاعدی بالا رفت.
حالا با جهش جدید ارز به نرخ توافقی جدید، همان بیماران فرسوده از تورم سه سال اخیر، مجددا با شوکی چند برابری مواجه شده‌اند. با این تفاوت که برخلاف سال ۱۴۰۱، بیمه ها از ابتدا زیر بار افزایش میزان پوشش نرفته‌اند.
فاجعه در قاب یک قلم انسولین؛ پرواز پرداخت از جیب از ۵ هزار به ۵۰۰ هزار تومان
برای درک عمق فاجعه نیازی به تحلیل های پیچیده اقتصادی نیست. کافی است به نسخه یک بیمار دیابتی نگاه کنیم: تا پیش از این، پرداخت از جیب بیمار برای هر قلم انسولین که با ارز ترجیحی قیمت ۱۷۷ هزار تومان داشت، رقمی در حدود ۵ هزار تومان بود.
اکنون، پرداخت از جیب برای همان قلم انسولین که قیمت آن با ارز آزاد به ۷۱۰ هزار تومان رسیده، به حدود ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
این یعنی افزایشی ۱۰۰ برابری در پرداخت از جیب! بیماری که ماهانه به ۴ قلم انسولین نیاز دارد، تا دیروز ۲۰ هزار تومان پرداخت می‌کرد و امروز باید ۲ میلیون تومان کنار بگذارد.
در شرایطی که تورم ناشی از جنگ ترکیبی امان کارمندان و کارگران را بریده، این رقم دیگر در سبد هزینه خانوار نمیگنجد. لازم به ذکر است، این به معنای افزایش ۱۰۰ برابری قیمت دارو نیست، بلکه قیمت دارو ۵ برابر شده اما پوشش بیمه آن از ۹۷% به ۲۷% کاهش یافته است.
جنگ اقتصادی و ضرورت تسهیلات فوری برای دسترسی مردم به درمان
واقعیت تلخ این است که در روزهای فعلی کشور علاوه بر جنگ تحمیلی، با فشار حداکثری اقتصادی مواجه است. در چنین فضایی، کوچکترین نوسان قیمتی میتواند سفره مردم را جمع کند، چه رسد به جهش چند ده برابری پرداخت از جیب برای یک داروی حیاتی که مستقیما به سهل‌انگاری سازمان های بیمه‌گر مربوط است.
امروز که دولت با کسری بودجه و محدودیت منابع ارزی دست و پنجه نرم میکند، اصلاح قیمت دارو ناشی از تغییر سیاست ارزی یک اجبار است، اما رها کردن بیمار در این وانفسا یک خطای راهبردی نابخشودنی است.
دولت و مجلس موظفند برای حفظ دسترسی بیماران به درمان، تسهیلات ویژه‌ای فراهم کنند. از تزریق فوری اعتبار به بیمه ها جهت پوشش مابه‌التفاوت نرخ ارز داروهای حیاتی و ضروری گرفته تا الزام قانونی آن ها به محاسبه سهم سازمان بر مبنای قیمت‌های جدید و بدون کاهش پوشش های قبلی.
این یادداشت، هشداری به تصمیم‌گیران است: در سال ۱۴۰۱ به بیماران گفتیم نگران نباشید، بیمه پرداخت می‌کند. اما در سال های بعد، بودجه بیمه را در میان انبوهی از کسری ها گم کردیم و بیمار را در میدان جنگ تورم تنها گذاشتیم. اگر امروز هم بیمه ها را به حال خود رها کنیم، تاریخ تلخ دارویار با ابعادی فاجعه بارتر تکرار خواهد شد. از تصمیم سازان میخواهیم درب اتاق ها را باز کنند و صدای فریاد بیمارانی را بشنوند که در صف داروخانه، نه به دنبال دارو، که به دنبال معجزه هستند.