عدل و اقتصاد - سناریوهایی برای مدیریت مصرف بنزین

اگر هر خانوار در کشور روزانه تنها یک لیتر مصرف بنزین خود را کاهش دهد، با در نظر گرفتن حدود ۲۰ میلیون خانوار، روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر از مصرف بنزین صرفه‌جویی می‌شود که عددی قابل توجه و اثرگذار است.

وقوع شرایط جنگی کشور در ماه‌های اخیر و تأثیر آن بر حوزه انرژی این ضرورت را ایجاب کرده که در سال ۱۴۰۵ توجه جدی‌تری به مدیریت مصرف سوخت شامل بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی ازجمله نفت‌گاز، نفت سفید، گاز مایع (ال‌پی‌جی) و حتی نفت کوره نیز شود.
به اذعان مسوولان و کارشناسان، مدیریت مصرف به‌معنای استفاده بهینه و متناسب با نیاز واقعی است و سوخت باید در بخش‌هایی که واقعاً نیاز است، استفاده شود و از مصرف غیرضروری جلوگیری شود.
میانگین مصرف روزانه بنزین از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون حدود ۱۲۴ میلیون لیتر در روز اعلام شده است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۲۸ میلیون لیتر در روز ثبت شده بود که نشان‌دهنده کاهش حدود ۳ درصدی مصرف بنزین است.
درباره راهکارهای مدیریت مصرف بنزین موارد مختلفی عنوان می‌شود؛ یکی از مهم‌ترین راهکارها استفاده بیشتر از حمل‌ونقل عمومی است. در کلان‌شهرها، کاهش استفاده از خودروهای تک‌سرنشین و مدیریت ترددهای درون‌شهری می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف بنزین داشته باشد.
بر این اساس همواره بر نقش مردم در مدیریت مصرف سوخت تاکید و اعلام می‌شود اگر هر خانوار در کشور روزانه تنها یک لیتر مصرف بنزین خود را کاهش دهد، با در نظر گرفتن حدود ۲۰ میلیون خانوار، روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر از مصرف بنزین صرفه‌جویی می‌شود که عددی قابل توجه و اثرگذار است.
بر همین اساس در مقاطع مختلف ازجمله جنگ ۱۲ روزه سال گذشته، همچنین جنگ تحمیلی سوم، هموطنان به گفته مسوولان این حوزه، همکاری بسیار خوبی با مجموعه تأمین و توزیع سوخت کشور داشتند و با صبوری و همراهی خود به عرضه پایدار و بدون وقف بنزین کمک کردند.
هرچند هم‌اکنون نگرانی دراین‌باره وجود ندارد، اما در عین حال لازم است به مدیریت مصرف نیز توجه داشت تا از تحمیل هزینه‌های اضافی برای تأمین سوخت به اقتصاد کشور جلوگیری شود.
سی‌ان‌جی؛ جایگزین راهبردی در کاهش مصرف بنزین
افزایش استفاده از سوخت سی‌ان‌جی نیز یکی از ظرفیت‌های مهم و مؤثر در کاهش مصرف بنزین عنوان شده، به طوریکه هم‌اکنون بیش از ۲۵۰۰ جایگاه عرضه سی‌ان‌جی در سراسر کشور فعال و حدود ۴ میلیون خودروی دوگانه‌سوز نیز در ناوگان حمل‌ونقل کشور تردد می‌کنند که بخشی از آنها به‌صورت کارخانه‌ای و بخشی نیز به‌صورت کارگاهی دوگانه‌سوز شده‌اند.
طبق اعلام مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، ظرفیت عرضه روزانه سی‌ان‌جی در کشور حدود ۳۵ میلیون مترمکعب است، در حالی که هم‌اکنون حدود ۱۵ میلیون مترمکعب گاز سی‌ان‌جی در روز مصرف می‌شود و ظرفیت جایگزینی حدود ۲۰ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی، افزون بر مصرف فعلی به جای بنزین در کشور وجود دارد.
ویس کرمی با تاکید بر اینکه نباید اجازه داد با مصرف بی‌رویه، مصرف بنزین در کشور افزایش یابد، گفته است انتظار می‌رود خودروهای دوگانه‌سوز، به‌ویژه وانت‌بارها و تاکسی‌ها، از ظرفیت سی‌ان‌جی استفاده کنند، همچنین طرح تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه‌سوز نیز در حال اجراست که برخی خودروها به‌صورت رایگان تحت پوشش این طرح قرار می‌گیرند.
کاهش یک‌ونیم میلیارد لیتری مصرف نفت‌گاز در ۱۴۰۴
اما تجربه مدیریت مصرف در بخش نفت‌گاز(گازوئیل) هم نشان می‌دهد سال ۱۴۰۴ با اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف در بخش‌های مختلف غیرنیروگاهی ازجمله حمل‌ونقل، کشاورزی، صنعت، معدن و پروژه‌های عمرانی، مصرف نفت‌گاز نسبت به سال پیش از آن (سال ۱۴۰۳) بیش از یک‌ونیم میلیارد لیتر کاهش یافت.
این اقدام به اذعان مسوولان، سبب شد سال گذشته واردات نفت‌گاز نداشته باشیم و در نتیجه حدود یک میلیارد دلار صرفه‌جویی ارزی برای کشور به‌دست آمد و تجربه موفق مدیریت مصرف در حوزه نفت‌گاز نشان می‌دهد که با اجرای برنامه‌های مشابه می‌توان مصرف بنزین را نیز کنترل و از رشد غیرمتعارف آن با یاری هموطنان جلوگیری کرد.
ثبت روزانه ۳۰ هزار درخواست برای کارت سوخت
طبق آمار، هم‌اکنون روزانه حدود ۳۰ هزار درخواست برای دریافت کارت سوخت ثبت و زیرساخت‌های لازم برای تسریع فرآیند صدور این کارت‌ها فراهم شده است، متقاضیان می‌توانند برای دریافت کارت سوخت ثبت‌نام کنند.
اما با توجه به افزایش تقاضا در ماه‌های اخیر، در برخی نواحی ازدحام ایجاد شده که برای حل این مشکل برنامه‌هایی ازجمله افزایش نیرو، افزایش تجهیزات و تجهیز نواحی بیشتر در سطح کشور به سامانه صدور کارت هوشمند سوخت در دستور کار ارگانهای مرتبط قرار گرفت، همچنین با تجهیز نواحی بیشتر و افزایش ظرفیت پاسخگویی، تلاش شده روند صدور و تحویل کارت‌های سوخت تسریع و خدمات‌رسانی به متقاضیان با سرعت بیشتری انجام شود.
ضرورت استفاده از کارت سوخت شخصی
در گذشته حداکثر ظرفیت تولید روزانه کارت سوخت حدود ۱۵ هزار کارت بود، اما اکنون این ظرفیت به بیش از ۳۵ هزار کارت در روز رسیده است، با توجه به ثبت روزانه ۳۰ هزار درخواست، تلاش شده فرآیند صدور و تحویل کارت‌ها با سرعت بیشتری انجام شود.
استفاده از کارت هوشمند سوخت شخصی نیز یکی از ابزارهای مهم مدیریت مصرف برشمرده و تاکید شده هموطنان هنگام مراجعه به جایگاه‌ها تا حد امکان از کارت شخصی خود استفاده کنند و استفاده از کارت اضطراری جایگاه‌ها را به حداقل برسانند، زیرا این اقدام به مدیریت بهتر مصرف سوخت کمک می‌کند.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران با تأکید بر ضرورت استفاده از کارت هوشمند سوخت شخصی گفته بود که کارت اضطراری جایگاه‌ها فقط برای مواقع اضطراری و افرادی در نظر گرفته شده که یا کارت آنها مفقود و معیوب شده یا در فرآیند صدور قرار دارد.
ویس‌کرمی اما در پاسخ به برخی انتقادها درباره نحوه استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها تصریح کرده بود: از نام این کارت‌ها نیز مشخص است که برای شرایط اضطراری تعریف شده‌اند، اما برخی هموطنان با وجود در اختیار داشتن کارت شخصی، همچنان اصرار به استفاده از کارت اضطراری دارند.
کاهش سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه‌ها
هدف مصوبه دوم آذر ۱۴۰۴ هیئت وزیران، افزایش استفاده از کارت شخصی بود که این هدف نیز تا حد زیادی محقق شده است. پیش از اجرای این طرح، حدود ۴۲ تا ۴۳ درصد سوخت‌گیری‌ها از طریق کارت‌های اضطراری انجام می‌شد، اما اکنون این رقم به حدود ۲۵ درصد کاهش یافته که نشان از افزایش استفاده از کارت شخصی دارد.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران همچنین از برنامه‌ریزی برای شناسه‌دار شدن تراکنش‌های مربوط به کارت‌های اضطراری خبر داد و گفت که در مرحله بعدی، تراکنش‌های انجام‌شده با کارت اضطراری به نام مصرف‌کننده ثبت خواهد شد که این طرح به‌صورت پایلوت در تهران اجرا خواهد شد.
بر اساس این برنامه، اگر فردی با کارت اضطراری سوخت‌گیری کند، اطلاعات تراکنش ثبت می‌شود و مشخص خواهد بود چه شخصی و برای چه خودرویی از کارت اضطراری استفاده کرده است. زیرساخت‌های فنی و آزمایشگاهی این طرح در سامانه هوشمند سوخت آماده شده و اجرای آزمایشی آن به‌زودی آغاز می‌شود تا از استفاده مکرر و خارج از ضابطه از کارت‌های اضطراری، به‌ویژه در برخی مناطق مرزی جلوگیری شود.
ویس کرمی با اشاره به طرح شناسه دار کردن سوخت در جایگاه‌ها گفت: قصد داریم تراکنش ‌هایی که از کارت اضطراری انجام می شود را شناسه‌دار کنیم. قرار است این طرح در تهران و در دو جایگاه سوخت به صورت پایلوت اجرایی شود.
مدیرعامل شرکت ملی پخش و پالایش فرآورده‌های نفتی تصریح کرد: با اجرایی شدن طرح شناسه‌دار کردن کارت اضطراری سوخت قابل ردیابی می‌شود و مشخص می شود اگر شخصی به جایگاه مراجعه و از کارت اضطراری استفاده کرد چه کسی و با چه مشخصاتی بوده است.
بر این اساس با توجه به ضرورت مدیریت صحیح مصرف بنزین در کشور لازم است به این نکات توجه شود استفاده از کارت هوشمند سوخت شخصی هنگام مراجعه به جایگاه‌ها و سوخت‌گیری (اعم از نرخ اول و دوم) ضروری است.
کارت‌های سوخت موجود در جایگاه‌ها صرفاً برای شرایط اضطراری در نظر گرفته شده‌اند. از این رو به‌منظور تسهیل خدمت‌رسانی، جلوگیری از ایجاد صف و صرفه‌جویی در زمان، از تمامی هموطنان محترم درخواست می‌شود حتماً کارت سوخت شخصی خود را به همراه داشته باشند.
همچنین هموطنانی که به هر دلیل فاقد کارت هوشمند سوخت شخصی هستند، می‌توانند از طریق مراجعه به دفاتر پلیس +۱۰، ثبت درخواست اینترنتی صدور کارت سوخت با انتخاب گزینه دریافت حضوری به نشانی: www.fcs.niopdc.ir نسبت به ثبت درخواست اقدام کنند. برای مالکان خودروهای وارداتی نیز امکان صدور کارت هوشمند سوخت شخصی با نرخ سوم فراهم شده است.