پشت پرده تجویز بی رویه سرُم؛ پای پول در میان است؟!

تجویز سرُم در نسخه‌ اغلب بیمارانی که به مطب ها و کلینیک ها مراجعه می کنند، نشان می‌دهد این موضوع؛ پشت پرده ای دارد. چرا باید مصرف سرُم از ۱۳ میلیون در ماه به ۲۳ میلیون برسد.

این روزها یکی از موضوعات محل بحث در حوزه سلامت کشور، تجویزها و مصرف های غیرمنطقی اقلام دارویی است؛ به طوری که وزیر بهداشت گفته بزرگ‌ترین هزینه ها در بخش دارو مربوط به سرُم است و بخش زیادی از تجویز سرم‌ُها هم توجیه علمی ندارد.

نازیلا یوسفی، مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، در واکنش به تجویز سرُم در نسخه بیماران گفت: تزریق سرُم یا داروهای تزریقی برای موارد ساده‌ای مانند سرماخوردگی ویروسی، علاوه بر تحمیل هزینه و درد بیشتر، ممکن است دسترسی بیماران نیازمند به خدمات تزریقی ضروری در مراکز درمانی را محدود کند.
وی افزود: هر تزریق سرُم می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشکیل آبسه و واکنش‌های حساسیتی همراه باشد و در مواردی که سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیکاسیون صحیح تجویز شود، امکان اُفت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد.
یوسفی همچنین به این موضوع اشاره کرد که عوارض تزریق سرُم در کودکان خطرناک‌تر است.
مصرف ماهیانه ۲۳ میلیون واحد سرُم در کشور و قرار گرفتن سرُم نمکی در زمره سه داروی پرهزینه، زنگ خطری برای تجویز غیرمنطقی این فرآورده سلامت است.
تعریف علمی سرُم
سرُم مایعی استریل حاوی نمک یا قند است که از مسیر وریدی وارد بدن می‌شود و دو کاربرد اصلی دارد. نخست، جبران کم‌آبی شدید ناشی از اسهال، استفراغ یا گرمازدگی و دوم، استفاده به عنوان حامل برای رساندن فوری داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها در شرایط اورژانسی یا زمانی که بیمار امکان مصرف خوراکی ندارد.
باورهای اشتباه در جامعه
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، با انتقاد از باور غلط رایج در جامعه نسبت به مصرف سرُم، گفت: در ذهن برخی از مردم، سرُم تبدیل به راهکاری برای رفع ضعف عمومی و بی‌حالی شده است، در حالی که شواهد علمی چنین خاصیتی را برای آن تأیید نمی‌کند. بهترین و ایمن‌ترین روش تأمین مایعات بدن، نوشیدن آب و مایعات مناسب است و توصیه می‌شود به جای تحمل درد تزریق و پرداخت هزینه اضافی، منابع مالی خود را صرف تهیه آب‌میوه‌های طبیعی و نوشیدنی‌های گرم در دوران سرماخوردگی کنید.
ردپای منافع اقتصادی
یوسفی با هشدار درباره نقش برخی مراکز درمانی در تداوم این باور نادرست، تصریح کرد: متأسفانه برخی مراکز با انگیزه جلب رضایت فوری یا منافع اقتصادی، به تداوم این باور نادرست دامن می‌زنند، در حالی که آگاه باشیم تزریق سرُم خالی از عارضه نیست و هرگونه اقدام تزریقی می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشکیل آبسه، واکنش‌های حساسیتی و افزایش حجم مایعات بدن همراه باشد.
عوارض تزریق سرم
وی نسبت به عوارض تجویز غیرمنطقی سرُم، هشدار داد و گفت: در مواردی که سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیکاسیون صحیح تجویز شود، امکان اُفت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد و این عوارض در کودکان با حساسیت بیشتر و پیامدهای خطرناک‌تری همراه است که لزوم تجویز منطقی و مبتنی بر شواهد را پررنگ‌تر می‌کند.
سالانه ۲۵۰ میلیون سرُم تزریق می‌شود
محمد رئیس‌زاده، رئیس کل سازمان نظام پزشکی، با عنوان این مطلب که در کشور ما سالیانه بیش از ۲۵۰ میلیون سرُم مصرف می‌شود که بیش‌ از دو برابر میانگین مصرف جهانی است، گفت: با توجه به مصرف بالای کشور، باید در زمینه رعایت تجویز منطقی سرُم و داروها عمل کنیم و سازمان‌های بیمه‌گر باید با اجرایی کردن راهنماهای بالینی در این خصوص نظارت داشته باشند.
وی، از جامعه پزشکی کشور هم درخواست توجه به موضوع مصرف منطقی داروها بر اساس راهنماهای علمی را مطرح کرد.
درخواست وزیر بهداشت از بیمه‌ها
در همین حال، وزیر بهداشت با عنوان این مطلب که مصرف سرُم در کشور از ۱۳ میلیون در ماه به ۲۳ میلیون افزایش یافته است، به این موضوع اشاره کرد که سرُم، اصولا باید در بیمارستان و بر اساس نیاز بیماران مصرف شود اما برای هر بیماری و سرماخوردگی و در هر مرکزی حتی بدون توصیه های علمی، تزریق می شود.
ظفرقندی از بیمه‌ها خواست نظارت بیشتری بر نسخه های دارویی داشته باشند.
مصرف افراطی سرم در کشور
در همین راستا، مهدی پیرصالحی رئیس سازمان غذا و دارو، با بیان اینکه در حال حاضر در مصرف سرم‌ها، شاهد نوعی مصرف افراطی هستیم، گفت: به‌ طوری که بدون نیاز واقعی، برای بسیاری از موارد ساده مانند سرماخوردگی یا بیماری‌هایی که حتی ممکن است به داروهای ساده هم نیاز نداشته باشند، سرُم تزریق می‌شود. همچنین گاهی چند آمپول داخل سرُم اضافه می‌شود که بیشتر جنبه القای درمان یا حتی ایجاد گردش مالی دارد تا نیاز واقعی بیمار، در حالی که در بسیاری از این موارد اصلاً ضرورتی برای این نوع درمان وجود ندارد.
وی با تاکید بر اینکه حتی داروهایی که مصرف ضروری ندارند نیز نباید بی‌دلیل تجویز شوند، تصریح کرد: این موضوع از شورای عالی بیمه پیگیری شده و تصمیمات خوبی اتخاذ شده است که امیدواریم به‌زودی نهایی و ابلاغ شود؛ به‌گونه‌ای که تجویزهای غیرمنطقی تحت پوشش بیمه قرار نگیرند و پزشکانی که خارج از گایدلاین‌ها و پروتکل‌ها اقدام به تجویز می‌کنند، مورد تذکر قرار گیرند تا بتوانیم به سمت مصرف منطقی حرکت کنیم.
پشت پرده تجویز سرُم
آدرس هایی که وزیر بهداشت، رئیس سازمان غذا و دارو و دیگر مدیران حوزه سلامت از تجویزهای غیرمنطقی سرم در کشور می دهند؛ نشان می‌دهد که اینجا هم بحث منافع مالی مطرح است.
مصرف ماهانه ۲۳ میلیون سرُم، آن هم در شرایطی که کشور درگیر هیچ نوع پاندمی یا شیوع بیماری خاصی نیست که لازم باشد برای همه بیماران سرم تجویز شود؛ قدری عجیب و غیرمنطقی به نظر می‌رسد.
شاید بهتر باشد، بیمه‌ها با هر نوع ابزار نظارتی که لازم است، نسخه های بیماران را رصد کنند تا خیالمان بابت مصرف این تعداد سرُم در کشور، راحت شود.