عدل و اقتصاد - چرا کوبا «ونزوئلای بعدی» نمی‌شود؟

برخلاف تصور برخی در واشنگتن، ساختار سیاسی و امنیتی کوبا، همراه با محدودیت‌های حقوقی و ژئوپلیتیکی، این کشور را به هدفی مقاوم‌تر تبدیل کرده است.

در حالی که دولت دونالد ترامپ فشار‌های خود را بر کوبا افزایش داده، به نظر می‌رسد سناریویی مشابه آنچه در ونزوئلا رخ داد، در هاوانا به‌سختی قابل تکرار باشد. برخلاف تصور برخی در واشنگتن که تغییر رژیم را به‌عنوان روند طبیعی سیاست فشار در آمریکای لاتین می‌بینند، ساختار سیاسی و امنیتی کوبا، همراه با محدودیت‌های حقوقی و ژئوپلیتیکی، این کشور را به هدفی بسیار مقاوم‌تر تبدیل کرده است.
پس از تحولات اخیر در ونزوئلا و کنار رفتن رئیس‌جمهور «نیکولاس مادورو» با نقش‌آفرینی ارتش آمریکا، برخی تحلیلگران در دولت ترامپ کوبا را «مرحله بعدی» سیاست فشار منطقه‌ای تلقی کرده‌اند. اما تفاوت‌های بنیادین میان دو کشور، این مقایسه را تا حد زیادی ناکارآمد می‌سازد. در حالی که در ونزوئلا چهره‌های اپوزیسیون مانند «ماریا کورینا ماچادو» می‌توانند به‌عنوان آلترناتیو سیاسی مطرح شوند، در کوبا هیچ رهبر سازمان‌یافته و قابل اتکایی در برابر دولت میگل دیاز-کانل وجود ندارد.
ساختار قدرت بسته و نبود آلترناتیو سیاسی
به گفته تحلیلگران، از جمله کارشناسان روابط آمریکا و آمریکای لاتین، کوبا طی دهه‌های گذشته به‌طور نظام‌مند هرگونه مرکز قدرت موازی یا رقیب سیاسی را از میان برده است. این موضوع باعث شده برخلاف ونزوئلا، هیچ مسیر انتقال قدرت داخلی آماده‌ای وجود نداشته باشد. حتی تلاش‌های محدود برای یافتن چهره‌های جایگزین نیز با موانع جدی روبه‌رو شده است.
دیدار اخیر میان «رائول کاسترو»، نوه رهبر سابق کوبا، با رئیس سیا، بار دیگر گمانه‌زنی‌هایی درباره امکان همکاری‌های پشت‌پرده ایجاد کرد. اما نبود هرگونه جایگاه رسمی برای او در ساختار قدرت، این سناریو را بیشتر نمادین تا عملی نشان می‌دهد. در همین حال، سابقه تاریخی تقابل میان هاوانا و واشنگتن از زمان انقلاب ۱۹۵۹ «فیدل کاسترو» همچنان سایه سنگینی بر روابط دو کشور انداخته است.
موانع حقوقی، امنیتی و خطر بی‌ثباتی منطقه‌ای
برخلاف ونزوئلا، سیاست آمریکا در قبال کوبا با محدودیت‌های قانونی ناشی از قانون هلمز-برتون ۱۹۹۶ گره خورده است؛ قانونی که لغو تحریم‌ها را مشروط به تغییرات سیاسی مشخص در کوبا می‌داند. این چارچوب، دست دولت ترامپ را برای اقدام سریع و یک‌جانبه محدودتر کرده است.
از منظر امنیتی نیز، ارتش کوبا به‌عنوان نهادی ایدئولوژیک‌تر و منسجم‌تر از همتای ونزوئلایی خود ارزیابی می‌شود و احتمال مقاومت شدید در برابر هرگونه مداخله خارجی در آن بالاست. علاوه بر این، برخلاف ونزوئلا که منابع انرژی گسترده دارد، کوبا فاقد اهرم‌های اقتصادی مشابه است، اما ساختار امنیتی و اطلاعاتی آن که بخشی از آن با همکاری روسیه و چین توسعه یافته، توان بازدارندگی قابل توجهی ایجاد کرده است.
در کنار این عوامل، کارشناسان هشدار می‌دهند که هرگونه بی‌ثباتی در کوبا می‌تواند موج جدیدی از مهاجرت را به سمت فلوریدا و جنوب آمریکا ایجاد کند؛ سناریویی که از نگاه سیاست‌گذاران آمریکایی، هزینه‌ای فراتر از یک تغییر رژیم ساده خواهد داشت. در نتیجه، برخلاف فشار‌های فزاینده دولت ترامپ، کوبا همچنان یکی از مقاوم‌ترین و پیچیده‌ترین پرونده‌های سیاست خارجی واشنگتن باقی مانده است.