عدل و اقتصاد - ماه عسل بورس؟

رشد پیوسته بورس پس از بازگشایی در حالی ادامه دارد که بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به شواهد امر این روند می‌تواند در روزهای آینده هم ادامه یابد و ماه عسل بازار سهام را رقم بزند.

بخشی از تقاضای فعلی به جاماندگی بورس از رشد سایر بازارها و افزایش انتظارات تورمی بازمی‌گردد. از سوی دیگر، ارزش‌گذاری بسیاری از سهام همچنان در سطوحی قرار دارد که برای سرمایه‌گذاران جذاب تلقی می‌شود. با این حال، تداوم روند صعودی بورس در هفته‌های آینده به تحولات سیاسی، وضعیت بازار ارز و جریان ورود پول بستگی خواهد داشت. در صورت عدم وقوع شوک منفی جدید، برخی تحلیلگران معتقدند، بازار سهام می‌تواند در کوتاه‌مدت و حتی تا یک ماه آینده نیز به مسیر صعودی خود ادامه دهد؛ هرچند احتمال افزایش نوسانات و شناسایی سود در برخی روزها دور از انتظار نیست.

بورس تهران در ۹روز معاملاتی گذشته، بدون وقفه در مسیر صعودی حرکت کرده و هر روز پرونده خود را با کسب بازدهی مثبت بسته است. نکته قابل‌توجه اما تنها رشد شاخص‌ها نیست. سرمایه‌گذاران حقیقی هم برخلاف انتظار بسیاری از فعالان بازار، همچنان در سمت خرید حضور دارند. این در حالی است که ریسک‌های سیاسی و اقتصادی پابرجاست، چشم‌انداز مذاکرات با ابهام همراه است و بازارهای موازی نیز عقب‌نشینی چشم‌گیری را تجربه نکرد‌ه‌اند. با وجود این شرایط، جریان سرمایه‌های خرد همچنان به سمت سهام حرکت می‌کند و نشانه‌ای از تضعیف تقاضا دیده نمی‌شود. اما با توجه به آنچه در بطن معاملات می‌گذرد، باید به این موضوع پرداخته شود که بورس چه عواملی را پیش‌خور کرده و چرا سرمایه‌گذاران با وجود برخی عدم قطعیت‌ها، همچنان به آینده بازار سهام خوش‌بین هستند؟

چرا بورس از ریسک‌ها عبور کرد؟
در نگاه نخست، رشد متوالی بورس با فضای مبهم سیاسی و اقتصادی همخوانی ندارد. ریسک‌های منطقه‌ای همچنان وجود دارند، وضعیت مذاکرات روشن نیست و چشم‌انداز روشنی از متغیرهای اثرگذار وجود ندارد. با این حال، بازار سهام در روزهای اخیر مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. بخشی از این رفتار به ارزندگی سهام بازمی‌گردد. بورس قبل از جنگ نیز نسبت به بازارهای موازی با جاماندگی قابل‌توجهی مواجه بود و اکنون بخشی از رشد اخیر را می‌توان جبران همان جا‌ماندگی دانست. از سویی، به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران به تدریج با سطح جدیدی از ریسک‌ها سازگار شده‌اند. در واقع بازار نه به این دلیل که ریسک‌ها از بین رفته‌اند، بلکه به این دلیل که آنها را در قیمت‌ها لحاظ کرده، واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. تجربه ماه‌های اخیر نیز نشان داده است که سرمایه‌گذاران صرفا به دنبال پناه بردن به دارایی‌های امن نیستند و در کنار طلا و ارز، بار دیگر سهام را نیز به عنوان گزینه‌ای برای حفظ ارزش دارایی‌ها در نظر می‌گیرند.

بازار سهام چه چیزی را پیش‌خور کرده؟
یکی از پرسش‌های مهم این روزها آن است که بورس چه سناریویی را در قیمت‌ها منعکس می‌کند. رشد پیوسته بازار سهام می‌تواند نشانه آن باشد که معامله‌گران انتظار دارند شرایط فعلی به سمت ثبات بیشتری حرکت کند. به عبارت دیگر، بازار احتمال تداوم تنش‌ها در سطوح فعلی را پذیرفته، اما سناریوی تشدید بحران را چندان محتمل نمی‌داند.

در عین حال بخشی از رشد بازار به انتظارات تورمی مربوط است. زمانی که دلار، طلا و سایر دارایی‌ها در مسیر صعودی قرار می‌گیرند، ارزش جایگزینی شرکت‌ها و دارایی‌های بورسی نیز مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد. از این منظر، بورس تنها به تحولات سیاسی واکنش نشان نمی‌دهد، بلکه در حال قیمت‌گذاری تورم آینده نیز هست.

بنابراین رشد اخیر بازار را می‌توان ترکیبی از سه عامل دانست؛ جبران جاماندگی تاریخی بورس، تعدیل نگاه سرمایه‌گذاران به ریسک‌های سیاسی و تقویت انتظارات تورمی. همین سه متغیر باعث شده‌اند بازار سهام اکنون مسیر متفاوتی نسبت به فضای پرابهام اقتصاد و سیاست در پیش بگیرد.

وضعیت متعادل تالار شیشه‌ای
بازار سهام با مفروضات اقتصادی پیش رو و گزارش‌هایی مثبت که از برخی صنایع راهی کدال شده، جو متعادلی را تجربه می‌کند. با این حال انتخاب صنعت و سهم مناسب در ادامه بازار می‌تواند تعیین‌کننده باشد؛ چرا که در صورت تداوم وضع موجود شاخص کل به سقف تاریخی نزدیک شده و از نظر فنی نیز در هفته آینده احتمال اصلاح موقت قیمت سهام کم نیست. این اصلاح می‌تواند فرصت خرید را در برخی از صنایع پرپتانسیل ایجاد کند. از سویی صنایع بزرگ که ریسک عملیاتی و تامین مواد اولیه را دارند با مشکل مواجه خواهد بود. در یک سناریوی دیگر بازگشایی نمادهای متوقف‌شده، می‌تواند شاخص کل را با شوک همراه کند. البته شاید به‌دلیل انتظارات تورمی و جو متعادل بازار، اصلاح قیمتی بزرگی در قیمت نمادهای متوقف، مشاهده نشود؛ چراکه احتمالا حمایت‌های سیاستگذار پشت بازار را در شرایط ویژه خواهند گرفت. در همین رابطه محمد موذن، کارشناس بازارهای مالی در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» اظهار کرد: در این مدت حمایت‌های بازارگردان‌ها و سیاست‌های حمایتی دولت (اعم از حمایت‌های مالی، مقرراتی و حتی مداخلات مستقیم در سمت عرضه و تقاضا) نقش مهمی در شکل‌گیری رفتار اولیه بازار داشته است. همین موضوع موجب شد برخلاف انتظارات، بازار نه‌تنها وارد فاز اصلاح نشود؛ حتی از همان ابتدا در مسیر صعودی قرار بگیرد و بسیاری از فعالان بازار را غافلگیر کند. این کارشناس تاکید کرد: با گذشت زمان و عبور شاخص‌ها از سطوح مقاومتی، رفتار بازار نیز به‌تدریج تغییر کرده است. هرچه از روزهای ابتدایی فاصله گرفتیم، وزن تحلیل‌های بنیادی در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران افزایش یافته است. گزارش‌های مالی شرکت‌ها، وضعیت تولید و فروش، عدم آسیب جدی برخی صنایع از تحولات اخیر و همچنین بهبود نسبی قیمت‌های جهانی کالاها باعث شده بخشی از سرمایه‌گذاران بیش از گذشته به داده‌های بنیادی توجه کنند. محمد موذن افزود: افزایش تنش‌ها یا پیام‌های سیاسی از سوی طرف‌های خارجی، اثرگذاری گذشته را بر بازار نداشته و اثر آن محدودتر شده است. در واقع بازار در مقطع فعلی نسبت به اخبار هیجانی تا حدی مقاوم‌تر شده و بیشتر به متغیرهای واقعی اقتصاد واکنش نشان می‌دهد.

این تحلیلگر در ادامه با اشاره به افزایش ارزش معاملات گفت: رشد قابل‌توجه حجم معاملات در روزهای اخیر، در عین اینکه نشانه افزایش تحرک در بازار است، اما می‌تواند یک هشدار نیز محسوب شود. زمانی که بازار پس از چند روز صف خرید و رشد متوالی به سطوح مقاومتی نزدیک می‌شود، افزایش همزمان حجم معاملات و رشد عرضه‌ها معمولا نشانه‌ای از افزایش تمایل به شناسایی سود در بخشی از بازار است.

به گفته این تحلیلگر بازارهای مالی، بخشی از سرمایه‌گذاران که از ابتدای موج صعودی در بازار حضور داشته‌اند، پس از ثبت بازدهی‌های بیش از ۲۰درصد در برخی نمادها، اقدام به ذخیره سود کرده‌اند. در مقابل، گروه دیگری از فعالان بازار که در روزهای ابتدایی بازگشایی موفق به ورود یا تکمیل پرتفوی خود نشده بودند، از افزایش عرضه‌ها به‌عنوان فرصت خرید استفاده کرده‌اند. همین موضوع باعث شده است جابه‌جایی قابل‌توجهی میان عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان شکل بگیرد.

محمد موذن افزود: این جابه‌جایی در عمل نشان‌دهنده تغییر رفتار سرمایه‌گذاران است؛ به‌گونه‌ای‌که بخشی از بازار با نگاه کوتاه‌مدت و نگران از ریسک‌های سیاسی در سمت فروش قرار گرفته و در مقابل، گروهی دیگر با فرض کاهش تنش‌ها و تداوم ثبات نسبی، همچنان در سمت خرید فعال هستند و سبدهای خود را تکمیل می‌کنند.

او تاکید کرد: بازار پس از یک دوره رشد سریع و متوالی، به‌طور طبیعی نیازمند یک فاز تنفسی و تعادل است. این فاز نه‌تنها منفی نیست، بلکه می‌تواند به تثبیت روند کمک و فرصت مناسبی برای ورود سرمایه‌گذاران جدید فراهم کند. در واقع اگر این تعادل ایجاد نشود، احتمال شکل‌گیری رفتارهای هیجانی در سمت خرید یا فروش افزایش پیدا می‌کند. این کارشناس در ادامه به موضوع نمادهای متوقف نیز اشاره کرد و گفت: یکی از متغیرهای مهم پیش‌روی بازار، تعیین‌تکلیف شرکت‌هایی است که در جریان جنگ یا پس از آن دچار آسیب یا توقف فعالیت شده‌اند. انتشار گزارش‌های شفاف از میزان خسارت، اثر جنگ بر تولید و فروش، و همچنین چشم‌انداز بازگشت این شرکت‌ها به مدار عملیاتی، می‌تواند نقش مهمی در جهت‌دهی به انتظارات سرمایه‌گذاران داشته باشد. محمد موذن اظهار کرد: در صنایع مختلف از جمله فولاد، خودروسازی، پتروشیمی و برخی بخش‌های ساختمانی، میزان اثرپذیری از شرایط اخیر متفاوت بوده و همین موضوع می‌تواند در بازگشایی نمادها به افزایش نوسان در بازار منجر شود. از طرفی شفاف شدن اطلاعات این شرکت‌ها در نهایت به کاهش عدم‌قطعیت در بازار کمک خواهد کرد.

او با بیان اینکه در بازار سهام شرکت‌های ارزنده زیادی وجود دارد، گفت: فضای کلی بازار همچنان تحت‌تاثیر ریسک‌های سیاسی و انتظارات فعالان از آینده قرار دارد. سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی معمولا با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و حتی با کسب سودهای کوتاه‌مدت ترجیح می‌دهند بخشی از دارایی خود را نقد کنند تا در صورت تغییر شرایط، مجددا وارد بازار شوند. با این حال، تا زمانی که ریسک‌های سیستماتیک به شکل محسوسی تغییر نکند، روند کلی بازار می‌تواند در مسیر صعودی اما همراه با نوسان و دوره‌های استراحت ادامه یابد.