افزایش شدت مصرف انرژی در ایران؛ زنگ هشدار برای اقتصاد

پژوهش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد ایران در صدر کشورهایی قرار دارد که شدت مصرف انرژی در آن‌ها افزایش یافته است؛ موضوعی که چالشی جدی برای امنیت انرژی محسوب می‌شود.

ررسی وضعیت مصرف انرژی در ۱۷۱ کشور طی دو دهه گذشته نشان می‌دهد ایران در صدر کشورهایی قرار دارد که با افزایش «شدت مصرف انرژی» مواجه شده‌اند؛ شاخصی که بیانگر میزان مصرف انرژی در برابر تولید اقتصادی است.

این گزارش‌ها نشان می‌دهد در حالی که بسیاری از کشورها در سال‌های اخیر به سمت افزایش بهره‌وری انرژی و استفاده هوشمندانه‌تر از منابع حرکت کرده‌اند، روند مصرف در ایران به گونه‌ای بوده که سرعت اتلاف انرژی از روند توسعه و تولید پیشی گرفته است.
در همین حال، زیرساخت‌های راهبردی انرژی در منطقه پارس جنوبی اواخر سال گذشته هدف حملات تخریبی قرار گرفت؛ رخدادی که پایداری شبکه گاز کشور را در آستانه سال جدید با چالش مواجه کرد. هرچند عملیات بازسازی با تکیه بر توان داخلی به سرعت آغاز شد، اما برخی برآوردهای فنی نشان می‌دهد بازگشت کامل برخی تأسیسات آسیب‌دیده به ظرفیت پیشین ممکن است زمان‌بر باشد.
این شرایط در حالی رخ داده که پیش از این نیز مسئله ناترازی در تولید و مصرف گاز در کشور مطرح بوده است و اکنون اختلال در بخشی از ظرفیت تولید، اهمیت مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده از انرژی را بیش از گذشته برجسته کرده است.
بر اساس ساختار مصرف انرژی در ایران، گاز طبیعی میان سه بخش اصلی شامل مصرف خانگی، نیروگاه‌ها و صنایع توزیع می‌شود و هر یک حدود یک‌سوم از کل گاز تولیدی کشور را به خود اختصاص می‌دهند. با این حال، وابستگی متقابل این بخش‌ها باعث شده هرگونه افزایش مصرف در بخش خانگی، فشار مستقیمی بر تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع وارد کند.
از آنجا که بیش از ۸۰ درصد نیروگاه‌های برق کشور با گاز طبیعی فعالیت می‌کنند، افزایش مصرف در بخش خانگی می‌تواند به کاهش سوخت‌رسانی به نیروگاه‌ها و صنایع منجر شود؛ موضوعی که پیامدهایی مانند کاهش تولید برق، اختلال در فعالیت صنایع و آسیب به تولید ملی را به دنبال خواهد داشت.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند در چنین شرایطی افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی و اصلاح الگوی مصرف، به یکی از الزامات اصلی مدیریت شبکه انرژی کشور تبدیل شده است. به گفته آنان، کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری انرژی تنها یک توصیه صرف برای صرفه‌جویی نیست، بلکه اقدامی مؤثر برای حفظ پایداری تولید و جلوگیری از فشار بر زیرساخت‌های انرژی محسوب می‌شود.
در همین راستا، اقداماتی مانند بهینه‌سازی مصرف در بخش خانگی، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، عایق‌بندی ساختمان‌ها و رعایت دمای مناسب می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه گاز و برق کشور ایفا کند.
کارشناسان تأکید می‌کنند در شرایطی که زیرساخت‌های انرژی با چالش‌هایی همچون ناترازی مصرف و فشار بر ظرفیت تولید مواجه است، بهبود بهره‌وری و مشارکت عمومی در مدیریت مصرف می‌تواند نقش مهمی در افزایش تاب‌آوری شبکه انرژی و کاهش اتلاف منابع ملی داشته باشد.