عدل و اقتصاد - پرسش های بازنشستگان تامین اجتماعی درباره حقوق و متناسب سازی

پرسش های بازنشستگان تامین اجتماعی درباره حقوق و متناسب سازی

بازنشستگان و مستمری بگیران تامین اجتماعی، چشم انتظار اعمال افزایش حقوق سال ۱۴۰۵ و متناسب سازی هستند. در این بین، سئوالاتی نیز مطرح می شود که پاسخ های آنها را با هم می خوانیم.

به گزارش خبرنگار مهر، بیش از ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری بگیر تامین اجتماعی در کشور داریم که تنها دلخوشی آنها، حقوقی است که برای آنها واریز می شود. در این بین، سئوالاتی نیز برای این افراد مطرح می شود که لازم است، پاسخ آنها داده شود.
میزان افزایش مستمری، محاسبه متناسب سازی، پرداخت حق اولاد و همسر و...، مهم ترین پرسش های بازنشستگان و مستمری بگیران تامین اجتماعی است؛ که لازم است برای رفع دغدغه های این عزیزان، به آنها پاسخ داده شود.
۱. محاسبه افزایش مستمری بازنشستگان و مستمری‌بگیران در ۱۴۰۵
میزان و نحوه افزایش مستمری‌ها بر اساس مواد ۹۶ و ۱۱۱ قانون تأمین اجتماعی و مصوبه مورخ ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ شورای عالی کار و توافق با کانون عالی بازنشستگان انجام شده است. بر این اساس، مستمری حداقل‌بگیران ۶۰ درصد افزایش یافته و مبلغ مستمری آنان در سال ۱۴۰۵ به ۱۶۶.۲۵۵.۵۰۰ ریال رسیده است. مستمری سایر سطوح نیز ۴۵ درصد به علاوه مبلغ ثابت ۱۵.۵۸۶.۴۷۰ ریال افزایش داشته است.
۲. روش اجرای متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان در ۱۴۰۵
سال ۱۴۰۵ آخرین مرحله اجرای متناسب‌سازی موضوع جزء ۲ بند "ر" ماده ۲۸ قانون برنامه هفتم پیشرفت است. پس از اجرای ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۳ و ۳۰ درصد در سال ۱۴۰۴، در سال جاری نیز ۳۰ درصد باقی‌مانده (از مبلغ موضوع متناسب سازی) اجرا می‌شود تا متناسب‌سازی به طور کامل محقق شود، به نحوی که در پایان متناسب‌سازی، مستمری سال جاری فرد به حداقل دستمزد سال جاری، از ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری فرد به حداقل دستمزد سال برقراری کمتر نگردد.
۳. هدف از اجرای متناسب‌سازی چیست.
هدف این است که بر اساس قانون نسبت مستمری بازنشسته به حداقل دستمزد، متناسب با زمان برقراری مستمری حفظ شود ، به نحوی که در پایان متناسب سازی، مستمری سال جاری فرد به حداقل مستمری سال جاری، از ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری فرد به حداقل دستمزد سال برقراری کمتر نباشد. پس از اجرای ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۳ و ۳۰ درصد در سال ۱۴۰۴، در سال جاری نیز ۳۰ درصد باقی‌مانده (از مبلغ موضوع متناسب سازی) اجرا می‌شود تا متناسب‌سازی به طور کامل محقق شود. این فرمول دقیقا همان فرمول قانونگذار در برنامه هفتم است.
۴. چرا مبلغ «حفظ قدرت خرید» در سال ۱۴۰۵ پرداخت نمی‌شود.
این مبلغ در سال ۱۴۰۳ بر اساس بند (د) تبصره (۱۵) قانون بودجه همان سال و برای حمایت از حداقل بگیران و سایر مستمری بگیرانی که مبلغ متناسب سازی آنها به میزانی کمتر از ۷.۱۶۶.۱۶۸ ریال بود پرداخت می‌شد. از آنجا که در قوانین و مقررات سال ۱۴۰۵ مجوز قانونی جدیدی برای تداوم این پرداخت پیش‌بینی نشده است، امکان پرداخت آن در سال جاری وجود ندارد.
۵. چرا امسال مجوز پرداخت حفظ قدرت خرید صادر نشده است.
برخلاف قانون بودجه سال ۱۴۰۳ در قانون بودجه ۱۴۰۵ این حکم قانونی تکرار نشد. علاوه بر اینکه هرگونه پرداختی نیازمند حکم قانونی است تأمین منابع مالی آن هم نیازمند درج در قانون بودجه است. ضمناً دولت در سال اخیر کمک معیشت و حفظ قدرت خرید مدنظر خود را در قالب طرح کالابرگ با پرداخت یک میلیون تومان به هر نفر انجام می‌دهد.
۶. آیا کمک‌هزینه مسکن و کمک به تأمین معیشت در سال ۱۴۰۵ حذف شده است.
خیر. این مبالغ همچنان پرداخت می‌شود، اما افزایش نیافته است. کمک‌هزینه مسکن ماهانه ۲.۷۰۰.۰۰۰ ریال و کمک به تأمین معیشت ماهانه ۶ میلیون ریال، به مشمولان پرداخت خواهد شد.
۷. چرا مزایای جانبی افزایش نیافته است.
با توجه به محدودیت منابع و اعتبارات، اولویت سازمان در سال جاری افزایش مستمری‌ها مشابه مصوبه شورای عالی کار بوده است. به همین دلیل در توافق با کانون عالی بازنشستگان و با توجه به منابع و درآمدهای سازمان، مزایای جانبی در سطح سال گذشته حفظ شده تا امکان تأمین منابع لازم برای افزایش مستمری‌ها فراهم شود.
۸. آیا پرداخت کمک‌هزینه مسکن، معیشت، عائله‌مندی و اولاد از تکالیف قانونی تأمین اجتماعی است.
خیر. این مزایا طبق قانون تأمین اجتماعی جزو تکالیف سازمان محسوب نمی‌شود. علاوه بر این، مزایای فوق اگر در دوران بیمه‌پردازی مشمول کسر حق بیمه بوده در اصلِ مستمری پرداختی لحاظ شده است و اگر مشمول کسر حق بیمه نبوده براساس قانون قابل پرداخت نیست.
پس این مزایا جزء تعهدات قانونی سازمان تأمین اجتماعی محسوب نمی‌شود و پرداخت آنها در سال‌های گذشته با هدف مساعدت در تأمین معیشت مستمری‌بگیران و در چارچوب مجوزها و منابع مالی موجود انجام شده است.
۹. چرا مبلغ کمک به تأمین معیشت مستمری‌بگیران دولتی برای افراد متنوع است.
با توجه به اینکه کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد مستمری‌بگیران دولتی در سال ۱۴۰۵ بر اساس قانون بودجه و مقررات مربوط افزایش یافته است. در چارچوب قانون و به منظور رعایت عدالت میان مستمری‌بگیران دولتی و غیردولتی و جلوگیری از ایجاد تفاوت غیرمتعارف در مجموع مزایای دریافتی، کمک هزینه تأمین معیشت مستمری بگیران دولتی به این شکل تعدیل (کاهش مبلغ معادل افزایش کمک هزینه عائله مندی) شده است:
الف- اگر مستمری بگیر دولتی عائله‌مندی دریافت کند مبلغ پرداختی برای کمک معیشت ۱.۷۹۸.۶۲۵ ریال خواهد بود.
ب- اگر مستمری بگیر دولتی همسر نداشته باشد و مشمول عائله‌مندی نشود، مبلغ کمک معیشت ۶ میلیون ریال برای وی لحاظ خواهد شد.
۱۰. چرا کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد مستمری‌بگیران دولتی افزایش یافته اما برای مستمری‌بگیران غیردولتی ثابت مانده است.
مبنای پرداخت این مزایا در دو گروه متفاوت است. افزایش کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد مستمری‌بگیران دولتی بر اساس احکام قانونی مربوط از جمله بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری و قانون بودجه سال جاری انجام شده است. اما پرداخت این مزایا به مستمری‌بگیران غیردولتی از محل منابع سازمان تأمین اجتماعی و در قالب مزایای حمایتی صورت می‌گیرد و الزام قانونی برای افزایش سالانه آن وجود ندارد.
۱۱. اگر عائله‌مندی و اولاد جزو تعهدات قانونی سازمان نیست، چرا تاکنون پرداخت می‌شده است.
سازمان تأمین اجتماعی در سال‌های گذشته به منظور حمایت بیشتر از معیشت مستمری‌بگیران و برقراری تعادل میان مزایای پرداختی به گروه‌های مختلف بازنشستگان، با اخذ مجوزهای لازم و در چارچوب منابع موجود نسبت به پرداخت این مزایا اقدام کرده است. استمرار این پرداخت‌ها نیز همچنان در همین چارچوب انجام ‌شده است.
۱۲. منظور از بازنشسته دولتی و غیردولتی چیست.
بازنشسته‌های دولتی (کارمندی) به افرادی اطلاق می‌شود که در دوران بیمه‌پردازی در نهادهای دولتی و دستگاه‌های اجرایی وابسته به دولت (دولت در نقش کارفرما) مشغول به کار و مشمول قانون خدمات کشوری بوده‌اند . اما بازنشستگان غیردولتی شامل افرادی است که طبق قانون کار، در قالب قرارداد کار با کارفرما در کارگاه‌های غیردولتی مشغول به کار بوده‌اند.
۱۳. مبلغ کمک‌هزینه اولاد مستمری‌بگیران در سال ۱۴۰۵ چقدر است.
کمک‌هزینه اولاد بازنشستگان و ازکارافتادگان غیردولتی و فرزندان بازمانده مشمول غیردولتی معادل ۱۷.۱۹۳.۷۶۵ ریال به ازای هر فرزند می‌باشد. برای بازنشستگان و ازکارافتادگان دولتی و فرزندان بازمانده مشمولان دولتی طبق بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری و قانون بودجه سال جاری، با ۲۰ درصد افزایش مبلغ ۲۰.۶۳۲.۵۱۸ ریال در نظر گرفته شده است.
۱۴. چرا به همسران بازمانده تک‌نفره کمک‌هزینه عائله‌مندی پرداخت نمی‌شود.
پرداخت کمک هزینه عائله‌مندی جزو تکالیف قانونی سازمان نیست و طبق مقررات برای مردان مستمری‌بگیر بازنشسته پیش‌بینی شده است که همسر تحت تکفل داشته باشند. بنابراین پرداخت این مزیت به همسر بیمه‌شده متوفی که خود مستمری بازماندگان دریافت می‌کند، فاقد موضوعیت و مستند قانونی است.
۱۵. چرا افزایش مستمری حداقل‌بگیران ۶۰ درصد است اما برای سایر سطوح ۴۵ درصد تعیین شده است.
مبنای افزایش مستمری‌ها، مصوبه شورای عالی کار و الزامات مواد ۹۶ و ۱۱۱ قانون تأمین اجتماعی است. در سال ۱۴۰۵ به منظور حمایت بیشتر از اقشار با درآمد پایین‌تر و حفظ حداقل سطح معیشت بازنشستگان، افزایش مستمری حداقل‌بگیران به میزان ۶۰ درصد تعیین شده است. برای سایر سطوح نیز علاوه بر افزایش ۴۵ درصدی، مبلغ ثابت ۱۵.۵۸۶.۴۷۰ ریال به مستمری آنان اضافه شده است تا آثار افزایش حقوق برای سطوح مختلف درآمدی متعادل‌تر شود.
۱۶. آیا متناسب‌سازی برای همه بازنشستگان و مستمری‌بگیران یکسان است.
خیر. طبق قانون جز ۲ بند "ر" ماده ۲۸ قانون برنامه هفتم، حداقل‌بگیران مشمول متناسب‌سازی نیستند. متناسب‌سازی به معنای پرداخت مبلغ یکسان به همه افراد نیست و بر اساس سابقه بیمه‌پردازی، میزان مستمری زمان برقراری و نسبت آن به حداقل دستمزد همان سال محاسبه می‌شود. به همین دلیل مبلغ متناسب‌سازی برای افراد مختلف متفاوت است.
۱۷. آیا حذف مبلغ «حفظ قدرت خرید» به معنای کاهش دریافتی بازنشستگان است.
خیر. مبلغ «حفظ قدرت خرید» یک پرداخت موقت و مبتنی بر قانون بودجه سال ۱۴۰۳ بود و برای کمک به معیشت گروه‌های کم درآمد جامعه بود. در سال ۱۴۰۵ به دلیل نبود مستند قانونی و پیش بینی سازوکارهای جایگزین توسط دولت در قانون بودجه، مجوز قانونی این پرداخت استمرار نداشته است.
۱۸. هدف کلی تصمیمات اتخاذ شده در سال ۱۴۰۵ چیست.
مجموعه تصمیمات سال ۱۴۰۵ با هدف اجرای دقیق قوانین، تکمیل متناسب‌سازی، حفظ عدالت میان گروه‌های مختلف مستمری‌بگیران، صیانت از منابع بین‌نسلی سازمان تأمین اجتماعی و افزایش مستمری‌ها در چارچوب امکانات، اعتبارات و مجوزهای قانونی اتخاذ شده است.
۱۹. چرا سازمان تأمین اجتماعی پرداخت برخی مزایا را به نبود مستند قانونی منوط می‌کند.
سازمان تأمین اجتماعی مکلف است تمامی پرداخت‌ها را در چارچوب قوانین، مقررات و مجوزهای قانونی انجام دهد. از آنجا که منابع این سازمان متعلق به بیمه‌پردازان و مستمری‌بگیران است، هرگونه پرداخت مستمر باید دارای پشتوانه قانونی و تأمین اعتبار از مراجع رسمی قانونگذاری کشور و ارکان سازمان باشد تا از منابع بین النسلی این صندوق که متعلق به بیمه‌پردازان و بازنشستگان است صیانت شود.
۲۰. آیا اجرای گام سوم به معنای پایان اجرای متناسب‌سازی است.
بله. بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، متناسب‌سازی (۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری به حداقل دستمزد سال برقراری) در سه مرحله ۴۰ درصدی، ۳۰ درصدی و ۳۰ درصدی پیش‌بینی شده بود که با اجرای مرحله سوم در سال ۱۴۰۵، تکلیف قانونی متناسب‌سازی تکمیل می‌شود.
۲۱. چرا برخی بازنشستگان افزایش بیشتری نسبت به دیگران دریافت کرده‌اند.
میزان افزایش دریافتی مستمری‌بگیران صرفاً به درصد افزایش سالانه محدود نمی‌شود و عوامل متعددی از جمله سطح مستمری، مبلغ متناسب‌سازی، وضعیت حداقل‌بگیر یا سایر سطوح بودن و برخورداری از برخی مزایا در آن تأثیرگذار است. از این رو ممکن است دو مستمری‌بگیر با شرایط متفاوت، افزایش‌های ریالی متفاوتی را تجربه کنند. آنچه اهمیت دارد این است که تمامی محاسبات بر اساس قوانین و فرمول‌های مصوب و به صورت یکسان برای افراد دارای شرایط مشابه انجام شده است.
۲۲. آیا بازنشستگانی که متناسب‌سازی بیشتری دریافت کرده‌اند از افزایش سالانه مستمری محروم شده‌اند.
خیر. افزایش سالانه مستمری و متناسب‌سازی دو مقوله مستقل هستند. ابتدا افزایش مستمری اعمال می‌شود و سپس در صورت مشمول بودن فرد، مبلغ متناسب‌سازی نیز به مستمری او اضافه می‌شود. بنابراین افراد مشمول متناسب‌سازی علاوه بر افزایش سالانه، از مزایای متناسب‌سازی نیز بهره‌مند می‌شوند.
۲۳. چرا سازمان تأمین اجتماعی به جای پرداخت مبالغ مقطعی، افزایش مستمری را در اولویت قرار داده است.
افزایش مستمری تأثیر پایدار و بلندمدت بر دریافتی بازنشستگان دارد و مبنای محاسبات سال‌های بعد نیز قرار می‌گیرد. در مقابل، پرداخت‌های مقطعی یا مزایای جانبی معمولاً آثار کوتاه‌مدت دارند. به همین دلیل در سال ۱۴۰۵ بخش عمده منابع موجود به افزایش مستمری‌ها و تکمیل متناسب‌سازی اختصاص یافته تا حمایت مؤثرتری از معیشت مستمری‌بگیران صورت گیرد.
۲۴. اگر کسی به افزایش‌ها و محاسبات مستمری خود معترض باشد، چه باید بکند.
فرد می‌بایست از طریق پورتال مرکز نظارت و ارتباطات مردمی سازمان به نشانی https://۱۴۲۰.tamin.ir/ درخواست و اعتراض خود را ثبت و با دریافت کد پیگیری به صورت پیامکی، فرایند رسیدگی را بدون نیاز به مراجعه حضوری دنبال نمایند.
همچنین این مرکز با شماره تلفن ۱۴۲۰ بدون نیاز به پیش شماره از سراسر کشور از طریق تلفن ثابت یا تلفن همراه آماده ارایه راهنمایی است.
۲۵. آیا برای دریافت فیش و حکم حقوقی حتما باید به شعبه مراجعه کرد.
خیر. امکان مشاهده، دریافت و چاپ نسخه معتبر فیش و حکم حقوقی کلیه بازنشستگان و مستمری‌بگیران از طریق اپلیکیشن تأمین من https://my.tamin.ir و همچنین سامانه خدمات غیرحضوری https://es.tamin.ir فراهم است و نیاز به مراجعه حضوری به شعب برای دریافت فیش و حکم حقوقی نیست.
همچنین مستمری‌بگیران گرامی از طریق ابزار محاسبه آنلاین از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان می ‌توانند جزئیات محاسبات مستمری متناسب‌سازی شده خود را به طور کامل و آسان مشاهده نمایند.