عدل و اقتصاد - جزئیاتی از متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵

جزئیاتی از متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵

چگونگی روند افزایش حقوق و متناسب‌سازی بازنشستگان و مستمری‌بگیران سازمان تامین اجتماعی در سال ۱۴۰۵، موضوعی است که باید به طور دقیق، کالبدشکافی و مستندسازی شود تا همه ابهامات آن مرتفع گردد.

سازمان تأمین اجتماعی، نهادی عمومی خدمت‌رسان، غیردولتی و بدون اتکا به بودجه دولتی است که بودجه آن از حیث منابع و مصارف در سال ۱۴۰۴ معادل ۱۵۰۰ هزار میلیارد تومان یعنی حدودا برابر با یک چهارم بودجه عمومی کل کشور بوده است.
بخش عمده منابع مالی سازمان تامین اجتماعی از محل حق بیمه‌ها تأمین می‌شود، حق بیمه‌هایی که با مشارکت بیمه‌شدگان و کارفرمایان پرداخت می‌شود و در کنار این منبع، سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها (که البته قابلیت نقدشوندگی ماهیانه ندارد و متاثر از شرایط اقتصادی کشور است) و وصول مطالبات سالیانه از دولت نیز دیگر منابع درآمدی سازمان تامین اجتماعی است و در نهایت استفاده از تسهیلات بانکی، توکنایز بدهی‌ها و مطالبات و...، از دیگر روش‌های تامین مالی ماهانه جهت ایفای تعهدات است.
افزایش سنواتی مستمری
سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵، در راستای اجرای تکالیف قانونی خود، نسبت به اعمال افزایش مستمری‌ها (حقوق ماهانه) بر اساس قوانین و مقررات بالادستی، مصوبات شورای‌عالی کار و ظرفیت‌های مالی سازمان اقدام نموده است.
بر این اساس، میزان افزایش مستمری مستمری‌بگیران حداقل‌بگیر و سایر سطوح مزدی مطابق مواد (۹۶) و (۱۱۱) قانون تأمین اجتماعی و همچنین مصوبه مورخ ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ شورای‌عالی کار تعیین شده است.
الف) مستمری حداقل‌بگیران (۶۰) درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته و مبلغ آن در سال‌جاری ۱۶۶،۲۵۵،۵۰۰ ریال است.
ب) مستمری دریافتی سایر سطوح، نسبت به سال قبل به میزان (۴۵) درصد افزایش یافته و به علاوه مبلغ ثابت ۱۵,۵۸۶,۴۷۰ ریال نیز به مستمری آنان افزوده شده است.
نکته ۱: به‌ موجب بند «۸» بخشنامه مزد سال جاری، اختیار تعیین افزایش مزد سطوح برای واحدهای آسیب دیده از جنگ رمضان، بر اساس پیمان دسته جمعی به شورای عالی کارگری و کارفرمایی واگذار شده است. این حکم بدین معنا است که کارفرمایان واحدهای آسیب دیده از جنگ رمضان می توانند در صورت تایید شورای عالی کارگری و کارفرمایی، نسبت به انعقاد پیمان دسته جمعی اقدام و افزایش مزد را به میزان کمتر از ۴۵ درصد و ۱.۵ میلیون تومان مقطوع، اعمال نمایند.
در این صورت مزد مبنای کسورات بیمه‌ای (مزدی که سازمان از آن حق‌بیمه دریافت می‌کند) می‌تواند کمتر از ۴۵ درصد و مبلغ مقطوع افزایش یابد. با این وجود، سازمان مبادرت به افزایش مستمری‌ها برای حداقل‌بگیران به‌ میزان ۶۰ درصد و برای سایر سطوح به‌ میزان ۴۵ درصد و ۱.۵ میلیون تومان مقطوع نموده است.
نکته ۲: افزایش حقوق کارمندان بازنشسته در سازمان تامین اجتماعی در سازمان تامین اجتماعی بر اساس مصوبه شورای‌عالی کار (۶۰ درصد حداقل بگیران و ۴۵ درصد به اضافه مبلغ ثابت برای سایر سطوح) انجام می‌پذیرد؛ در حالی که حقوق ماهانه کارمندان بیمه‌پرداز سازمان (به عنوان منبع درآمدی) برای سایر سطوح حدود ۲۵ درصد و برای حداقل بگیران حدود ۴۳ درصد اضافه شده است و نسبت وصول حق بیمه با پرداخت مستمری به کارمندان بازنشسته نامتوازن شده است.
نکته ۳: سایر صندوق‌های بازنشستگی به‌ موجب حکم مقرر در ضوابط مربوط به قانون بودجه ۱۴۰۵ برای حداقل‌بگیران حدود ۴۳ درصد و برای سایر سطوح حدود ۲۵ درصد افزایش سالانه اعمال نموده‌اند.
حقوق (مستمری) بازنشستگان تأمین اجتماعی برای حداقل بگیران ۶۰ درصد و با لحاظ مستمری بگیران سایر سطوح، به طور میانگین ۵۰ درصد افزایش یافته است که در نتیجه به‌طور متوسط افزایش مستمری بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی، نسبت به سایر صندوق‌ها حدود ۲۰ درصد بیشتر است.
اجرای مرحله آخر متناسب‌سازی
در اجرای جزء (۲) بند «ر» ماده (۲۸) قانون برنامه هفتم پیشرفت، متناسب‌سازی حقوق مستمری‌بگیران غیرحداقل‌بگیر، به منظور تحقق هدف نهایی قانونگذار مبنی بر رسیدن به ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری، طی مرحله اول سال ۱۴۰۳ (۴۰ درصد)، مرحله دوم سال ۱۴۰۴ (۳۰ درصد) و در سال ۱۴۰۵ در سومین گام (۳۰ درصد باقیمانده)، تکمیل و اجرا گردید.
متناسب‌سازی به‌ گونه‌ای محاسبه و اجرا شده که مستمری سال‌جاری فرد با لحاظ متناسب‌سازی، از ۹۰ درصد نسبت مستمری زمان برقراری فرد به حداقل دستمزد سال برقراری کمتر نباشد. به این ترتیب، مبلغ متناسب‌ سازی به مستمری ماهانه مشمولان اضافه شده و از کاهش سطح برخورداری این گروه در مقایسه با میزان دریافتی در زمان برقراری مستمری، جلوگیری می‌شود.
۱) این فرمول دقیقاً عین حکم قانون‌گذار (جزء (۲) بند «ر» ماده (۲۸) قانون برنامه هفتم پیشرفت) می‌باشد و فرمول‌های دیگری نظیر جبران ضریب افت و ...، برخلاف حکم قانون‌گذار می‌‎باشند و اعمال آنها فراتر از حکم قانونی است.
۲) بار مالی متناسب‌سازی در سال ۱۴۰۵، ماهانه حدود ۱۰ همت می‌باشد که منبع مالی مورد نیاز برای اجرای آن تاکنون فراهم نگردیده است.
به جهت حفظ جنبه های مثبت افزایش‌ها، ترجیحا مساله حفظ قدرت خرید و مزایای جانبی راسا و در روزهای ابتدایی اعلام خبر صدور احکام، رسانه‌ای نشود و در صورت پیگیری و مطالبه ذینفعان به عنوان محتوای لازم جهت پاسخگویی بهره برداری شود
حفظ قدرت خرید
در سال ۱۴۰۳ و مستند به بند «د» تبصره (۱۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۳ کشور، برای حداقل‌بگیران و سایر مستمری‌بگیرانی که مبلغ متناسب‌سازی آنها به‌ میزان کمتر از ۷,۱۶۶,۱۸۴ ریال محاسبه شده است، مبلغ موسوم به «حفظ قدرت خرید» پرداخت می‌شد، که هدف از آن حمایت از گروه‌هایی بود که از مزایای متناسب‌سازی بهره‌مند نمی‌شدند و مقرر بود منابع آن با حکم قانون بودجه تأمین شود که تأمین نگردید.
در این خصوص لازم به توضیح است؛
۱) در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ این حکم قانونی تکرار نگردیده و لذا مستند قانونی برای پرداخت آن وجود ندارد. همچنین، علاوه بر اینکه هرگونه پرداخت نیازمند حکم قانونی جدید است، تأمین مالی آن نیز نیازمند حکم قانونگذار و درج بار مالی در قانون بودجه است.
۲) بر اساس حکم قانون بودجه سال ۱۴۰۳ هدف از پیش بینی اعتبار مذکور، حفظ قدرت خرید مشمولین ذکر گردیده، این در حالیست که در حال حاضر، دولت کمک معیشت مدّنظر خود در چنین موارد و عناوینی را در قالب طرح کالابرگ با پرداخت هر نفر یک میلیون تومان (برای یک خانواده ۳ نفره معادل سه میلیون تومان) پرداخت می‌نماید.
مزایای جانبی
در حوزه مزایای جانبی ( کمک‌هزینه مسکن، کمک به تأمین معیشت، کمک هزینه عائله‌مندی و کمک‌هزینه اولاد) لازم به ذکر است؛
۱) این مزایا به موجب قانون تامین اجتماعی، جزو تکالیف قانونی سازمان محسوب نمی‌شود.
۲) سه مورد کمک هزینه مسکن، کمک معیشت(بن) و (حق تاهل پرداختی از سال۱۴۰۳) به مشمولین قانون کار مشمول کسر حق بیمه بوده و در اصل مستمری مشمولین (محاسبه میانگین دو سال آخر) منظور و پرداخت می‌شوند و موردی که مشمول کسر حق بیمه در دوران بیمه پردازی نبوده اند براساس احکام قانون تامین اجتماعی، قابل پرداخت نیست.
۳) با این وجود، سازمان با هدف بهود معیشت مستمری‌بگیران و در چارچوب مجوزهای لازم و از محل منابع و اعتبارات موجود نسبت به پرداخت مبالغی تحت عنوان مزایا (مضاعف و دوباره) اقدام کرده است.
در سال‌جاری نیز به‌منظور فراهم شدن امکان افزایش مستمری‌ها در سطح مصوبه شورای‌عالی کار و با توجه به محدودیت‌های اعتباری، مبالغ کمک‌هزینه مسکن (۲,۷۰۰,۰۰۰ ریال) و کمک به تأمین معیشت (۶,۰۰۰,۰۰۰ ریال)، درحالیکه یک بار به‌طور کامل در محاسبه مستمری لحاظ شده‌اند و پرداخت می‌گردند، نتیجتا این موارد همانند سال گذشته پرداخت خواهد شد و حذف نشده‌اند و مبلغ آنها تغییر نیز نیافته است.
۱. کمک هزینه مسکن کمک هزینه مسکن کارگری، در دو سال آخر بیمه‌پردازی، مأخذ کسر حق‌بیمه بوده و یک بار در محاسبه مستمری منظور شده و در اصل مستمری به بازنشستگان و بازماندگان منظور شده و پرداخت می‌شود. همچنین چنانچه در دوران بیمه پردازی افراد، این مبلغ مشمول کسر حق بیمه نبوده و یا این مبلغ را دریافت نکرده¬اند، چون حق بیمه ای از بابت آن دریافت نشده براساس احکام قانون تامین اجتماعی، قابل پرداخت نیست.
در واقع پرداخت ۲۷۰ هزار تومان حق مسکن به مستمری‌بگیران، پرداخت دوباره، مضاعف و فراتر از قانون و بدون محاسبات بیمه‌ای بوده و حتی در مواردی بابت آن قبلاً حق‌بیمه ای در دوره اشتغال فرد کسر نشده است.
۲. کمک تامین معیشت کمک معیشت کارگری، در دو سال آخر بیمه‌پردازی، مأخذ کسر حق‌بیمه بوده و یک بار در محاسبه مستمری منظور شده و در اصل مستمری بازنشستگان و بازماندگان منظور شده و پرداخت می‌شود. همچنین چنانچه در دوران بیمه پردازی افراد، این مبلغ مشمول کسر حق بیمه نبوده و یا این مبلغ را دریافت نکرده¬اند، چون حق بیمه ای از بابت آن دریافت نشده براساس احکام قانون تامین اجتماعی، قابل پرداخت نیست.
پرداخت ۶۰۰ هزار تومان کمک تامین معیشت به مستمری‌بگیران، پرداخت دوباره، مضاعف و فراتر از قانون و بدون محاسبات بیمه‌ای بوده و حتی در مواردی بابت آن قبلا حق‌بیمه ای در دوره اشتغال فرد کسر نشده است.
۳. کمک هزینه اولاد (فرزندان) کمک هزینه اولاد (کارگری و کارمندی) مشمول کسر حق بیمه نمی باشد و لذا پرداخت آن به مستمری‌بگیران به مبلغ (۱۷,۱۹۳,۷۶۵ ریال به ازای هر فرزند)، در واقع هزینه بلامحل محسوب می گردد.
۴. کمک هزینه عائله‌مندی (تأهل) کمک هزینه عائله‌مندی کارگری (حق تاهل) در دو سال آخر بیمه‌پردازی، مأخذ کسر حق‌بیمه بوده و یک بار در محاسبه مستمری منظور شده و در اصل مستمری بازنشستگان و بازماندگان منظور و پرداخت می‌شود و درخصوص شاغلین بخش دولتی، بیمه شدگان حرف و مشاغل آزاد، اختیاری و سایر بیمه شدگان با ماهیت خاص و اختیاری این مبلغ مشمول کسر حق بیمه نبوده و یا اصولا پرداخت نمی شود. لذا پرداخت آن به مستمری‌بگیران، به مبلغ (۲۱,۰۰۶,۸۷۵ ریال)، پرداخت دوباره، مضاعف و فراتر از قانون و بدون محاسبات بیمه‌ای بوده و حتی در مواردی بابت آن قبلاً حق‌بیمه از بازنشستگان کسر نشده است.
شفافیت و دسترسی آسان به احکام
اگر کسی به افزایش‌ها و محاسبات مستمری خود معترض باشد، می‌بایست از طریق پورتال مرکز نظارت و ارتباطات مردمی سازمان به نشانی https://۱۴۲۰.tamin.ir/ درخواست و اعتراض خود را ثبت و با دریافت کد پیگیری به صورت پیامکی، فرایند رسیدگی را بدون نیاز به مراجعه حضوری دنبال نمایند.
همچنین این مرکز با شماره تلفن ۱۴۲۰ بدون نیاز به پیش شماره از سراسر کشور از طریق تلفن ثابت یا تلفن همراه آماده ارایه راهنمایی است.
امکان مشاهده، دریافت و چاپ نسخه معتبر فیش و حکم حقوقی تمامی بازنشستگان و مستمری‌بگیران از طریق اپلیکیشن تأمین من https://my.tamin.ir و همچنین سامانه خدمات غیرحضوری https://es.tamin.ir فراهم است و نیاز به مراجعه حضوری به شعب برای دریافت فیش و حکم حقوقی نیست.
همچنین مستمری‌بگیران گرامی از طریق ابزار محاسبه آنلاین از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان می‌توانند جزئیات محاسبات مستمری متناسب‌سازی شده خود را به طور کامل و آسان مشاهده نمایند.
جمع‌بندی
مجموعه تصمیمات اتخاذشده در سال ۱۴۰۵ با هدف اجرای دقیق قوانین، اصلاح و ساماندهی ضوابط مربوطه، حفظ عدالت میان گروه‌های مختلف مستمری‌بگیران، صیانت از منابع بین نسلی صندوق تامین اجتماعی که حاصل مشارکت بیمه‌پردازان و بازنشستگان و افزایش اصل مستمری‌ها در چارچوب امکانات، اعتبارات و مجوزهای موجود صورت گرفته است.
شفافیت، اقناع‌سازی، مواجه و تعامل همدلانه و همراه با آرامش و پرهیز از ایجاد نگرانی و تنش، تبیین و تشریح شرایط موجود و رویکردها و اقدامات صورت گرفته توسط سازمان در راستای موارد فوق‌الذکر با شرکای اجتماعی بویژه مستمری‌بگیران و بازنشستگان به عنوان شرکای مهم در این صندوق مبتنی بر مشارکت و بیمه‌پردازی بین‌النسلی مهم‌ترین نکته در این طرح است.