تهرانی‌ها ماهانه برای پارک حاشیه‌ای چقدر هزینه می‌کنند؟

بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر تهران، پارک حاشیه‌ای در خیابان‌ها ماهانه چقدر برای هزینه برای شهروندان دارد؟

در سال‌های اخیر مدیریت فضای پارک خودرو در کلان‌شهرها به یکی از پیچیده‌ترین موضوعات شهری تبدیل شده است؛ موضوعی که همزمان هم به جریان ترافیک شهری مرتبط است و هم به نحوه استفاده شهروندان از معابر عمومی در زندگی روزمره. در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان مانند لندن، پاریس، نیویورک و سئول، سیاست‌گذاری در حوزه پارک حاشیه‌ای از یک خدمت ساده شهری به یک ابزار کنترلی برای مدیریت تقاضای سفر و کاهش تراکم ترافیک تبدیل شده است و در این شهرها معمولاً نرخ پارک بر اساس ترکیبی از مدت توقف، موقعیت جغرافیایی و ساعات اوج ترافیک به‌صورت پلکانی محاسبه می‌شود تا هم از اشغال طولانی‌مدت معابر جلوگیری شود و هم استفاده از حمل‌ونقل عمومی افزایش یابد،

در همین راستا، مدیریت شهری تهران در سال‌های اخیر با استفاده از این راهکار، نظام تعرفه‌گذاری پارک حاشیه‌ای را با هدف ساماندهی بهتر فضای معابر و مدیریت تقاضای توقف خودرو در دستور کار خود قرار داده است؛ اقدامی که تلاش دارد با الگوبرداری از مدل‌های جهانی، هزینه استفاده از معابر شهری را به‌صورت زمان‌محور و مکان‌محور تنظیم کند تا استفاده از فضای محدود شهری به‌شکلی بهینه‌تر انجام شود.
بر اساس مصوبه‌ای که برای سال جاری تعیین شده و نرخ پارک حاشیه‌ای تغییر کرده، نحوه محاسبه بهای خدمات حق توقف وسایل نقلیه در معابر مجاز شهر تهران از دو مرحله اصلی تشکیل شده است؛ ابتدا نرخ پایه بر اساس مدت زمان توقف و سپس اعمال ضریب رده‌بندی معابر.
در جدول نرخ پایه، برای خودروهای سواری و وانت، هزینه هر نیم‌ساعت توقف در دو ساعت نخست 61 هزار ریال و پس از آن 80 هزار ریال تعیین شده است. برای خودروهای سنگین‌تر مانند کامیونت و مینی‌بوس نیز این ارقام به‌ترتیب 125 هزار و 154 هزار ریال در هر نیم‌ساعت در نظر گرفته شده است.
همچنین در تبصره این ماده تصریح شده است که نرخ پارک موتورسیکلت برابر با 20 درصد تعرفه خودروهای سواری محاسبه می‌شود. در ادامه، معابر شهری در چهار رده الف، ب، ج و د طبقه‌بندی شده‌اند که ضرایب 1.8، 1.4، 1.2 و 1.0 برای آن‌ها اعمال می‌شود و این ضرایب نشان‌دهنده تفاوت ارزش مکانی و میزان تقاضا در نقاط مختلف شهر است.

نوع وسیله نقلیه	نرخ هر نیم‌ساعت تا 2ساعت (ریال)	نرخ هر نیم‌ساعت پس از 2ساعت (ریال)
سواری و وانت	61000	80000
کامیونت و مینی‌بوس	125000	154000

در چارچوب این ساختار، محاسبه هزینه نهایی پارک به این صورت انجام می‌شود که ابتدا مجموع هزینه توقف بر اساس مدت زمان حضور خودرو در معبر محاسبه می‌شود و سپس ضریب مربوط به رده معبر بر آن اعمال می‌شود، برای نمونه، یک سناریوی استاندارد شامل توقف 8ساعته یک خودروی سواری در نظر گرفته شده است که معادل 16 نیم‌ساعت است و در آن 4 نیم‌ساعت اول با نرخ 61 هزار ریال و 12 نیم‌ساعت بعدی با نرخ 80 هزار ریال محاسبه می‌شود.

	نرخ هر نیم‌ساعت (ریال)	جمع
2ساعت اول	61000	244000
6ساعت بعدی	80000	960000

پس از محاسبه نرخ پایه، این عدد در ضرایب رده معابر ضرب شده و هزینه نهایی در چهار سطح مختلف شهری به دست می‌آید.
در ادامه و در صورت تداوم استفاده روزانه از پارک حاشیه‌ای، هزینه ماهانه نیز قابل محاسبه است که بر این اساس بار مالی استفاده از فضای پارک در معابر مختلف شهر به‌شکلی قابل‌توجه متفاوت خواهد بود.

رده معبر	هزینه روزانه	هزینه ماهانه
الف	2,167,200	65,016,000
ب	1,685,600	50,568,000
ج	1,444,800	43,344,000
د	1,204,000	36,120,000

بررسی این ارقام نشان می‌دهد که هزینه استفاده روزانه از پارک حاشیه‌ای در تهران بسته به رده معبر می‌تواند از حدود 120 هزار تومان در کم‌هزینه‌ترین حالت تا بیش از 216 هزار تومان در گران‌ترین حالت متغیر باشد و این اختلاف در مقیاس ماهانه به چند میلیون تومان می‌رسد.
چنین ساختاری بیانگر حرکت سیاست‌گذاری شهری به‌سمت مدل‌های مکان‌محور و زمان‌محور در مدیریت پارک حاشیه‌ای است؛ مدلی که در آن فضای معابر شهری به‌عنوان یک منبع محدود اقتصادی دیده می‌شود و قیمت‌گذاری آن با هدف مدیریت تقاضا، کاهش توقف‌های طولانی‌مدت و بهبود جریان ترافیک انجام می‌گیرد، رویکردی که در بسیاری از کلان‌شهرهای جهان نیز به‌عنوان ابزاری برای کنترل ترافیک و ارتقای بهره‌وری فضای شهری مورد استفاده قرار گرفته است.