عدل و اقتصاد - پس از ۲۵ سال نوبت الموت شد

مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه الموت از آخرین وضعیت پرونده ثبت جهانی قلعه الموت، برنامه‌های مدیریتی و حفاظتی پیش‌بینی‌شده برای این مجموعه، روند کاوش‌های باستان‌شناسی و طرح های مطالعاتی سخن گفت

پرونده مجموعه قلعه‌های الموت در آستانه بررسی نهایی در چهل‌وهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو قرار دارد؛ پرونده‌ای که پس از طی مراحل تهیه، ارزیابی و بررسی‌های کارشناسی، اکنون در انتظار رأی اعضای این کمیته است تا سی‌امین جایگاه میراث جهانی ایران را به‌دست آورد.
حمیده چوبک، باستان‌شناس و مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه الموت درباره پرونده جهانی الموت به ایسنا گفت: «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» پس یک ربع قرن حضور مداوم در قالب پروژه‌های بزرگ ملی میراث فرهنگی کشور با کاوش، حفاظت، مرمت و مطالعات میان‌دانشی در قلمرو سرزمین الموت برای ثبت در فهرست میراث جهانی پذیرفته شده است. مطمئناً این موفقیت مدیون پشتیبانی همه مسئولان و همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط و حضور گروه‌های کارشناسی و فنی در ۲۵ سال بوده است.
او درباره آخرین وضعیت این پرونده توضیح داد: پرونده برای بررسی به اجلاس چهل‌وهشتم کمیته میراث جهانی ارسال شده و قرار است در این اجلاس که از ۲۸ تیرماه تا ۱۰ مرداد برگزار می‌شود، درباره ثبت جهانی آن تصمیم‌گیری شود. سال گذشته ارزیابان بین‌المللی از مجموعه بازدید کردند و گزارش‌های کارشناسی مفصلی درباره پرونده تهیه و ارائه شد. اکنون منتظریم پرونده در اجلاس چهل‌وهشتم بررسی شود و امیدواریم اگر مانعی وجود نداشته باشد، رأی مثبت برای ثبت جهانی آن صادر شود.
این باستان‌شناس درباره اقداماتی که پس از بازدید ارزیابان یونسکو باید در مجموعه انجام می‌شد، گفت: موضوع اصلی، برنامه مدیریت مجموعه است. برای این محوطه یک برنامه کوتاه‌مدت دو ساله و همچنین برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت در بازه ۱۰ ساله تعریف شده است که باید به تدریج اجرا شوند. بخشی از این اقدامات پیش از حضور ارزیاب انجام شده بود، از جمله مستندسازی، ساماندهی قلعه، ساماندهی راه‌ها با همکاری استانداری، اداره راه، ساماندهی روستای گازرخان با همکاری بنیاد مسکن، تامین آب مجموعه بازارچه، پارکینگ با همکاری اداره آب و برخی اقدامات حفاظتی. تکمیل و ادامه برنامه‌های زیرساختی نیز در قالب تعهدات دولت جمهوری اسلامی ایران و وزارت میراث فرهنگی در دستور اجرا قرار دارد.
چوبک افزود: این برنامه‌ها شامل ادامه کاوش‌های باستان‌شناسی، حفاظت و مرمت آثار، ایمن‌سازی و بهبود مسیرهای دسترسی گردشگری، ساماندهی روستاها، تکمیل زیرساخت‌هایی مانند آب، برق و سایر امکانات مورد نیاز مجموعه و همچنین اجرای برنامه‌های مدیریتی مختلف است. برای اجرای طرح‌های مصوب، تامین اعتبار پیش‌بینی شده است که در سال مالی ۱۴۰۵ ابلاغ می‌شود. دولت نیز متعهد شده است به‌تدریج آن‌ها را اجرا کند. بخشی از این برنامه‌ها تاکنون انجام شده است و بخشی دیگر نیز پس از ابلاغ اعتبارات لازم اجرا خواهد شد.
این باستان‌شناس در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت کاوش‌های باستان‌شناسی قلعه الموت توضیح داد: در حال حاضر کاوش‌قلعه الموت به دلیل شروع نشدن سال مالی ۱۴۰۵ و اوج حضور گردشگران، به علت ایمنی آغاز نشده است. طبق برنامه پیش‌بینی شده، از پایان شهریور، کاوش‌ها ادامه خواهد یافت. سال گذشته در قلعه «قسطین لار» نخستین فصل کاوش را انجام دادیم که از نظر علمی اهمیت زیادی داشت و امیدواریم این روند در قلعه الموت و دیگر قلعه‌های این پرونده ادامه پیدا کند.
این چهره ماندگار میراث فرهنگی تأکید کرد: البته صرف انجام کاوش باستان‌شناسی کافی نیست. هرگونه کاوش باید همزمان با برنامه‌های حفاظت و مرمت انجام شود؛ زیرا اگر اعتبار لازم برای حفاظت وجود نداشته باشد، کاوش به‌تنهایی نمی‌تواند نتیجه مطلوبی داشته باشد.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی قلعه الموت درباره جزییات پرونده ثبت جهانی قلعه الموت اظهار کرد: این پرونده شامل هفت قلعه است. اصلی‌ترین آن‌ها قلعه الموت، مرکز فرمانروای نزاریان اسماعیلی بوده است. قلعه اصلی دیگر «لمسر» است که بزرگ‌ترین قلعه این مجموعه محسوب می‌شود و محل استقرار نایب‌الحکومه یا جانشین فرمانروای اصلی بوده و اقامتگاه زمستانی محسوب می‌شده است. قلعه «نویذر شاه» نیز در این پرونده قرار دارد که آخرین سنگر مقاومت در برابر حمله مغول‌ها بوده و مرتفع‌ترین و در عین حال صعب‌العبورترین قلعه مجموعه است و نیاز زیادی به کارهای زیرساختی و حفاظتی دارد. همچنین قلعه شمس‌کلایه در معلم‌کلایه، قلعه شیرکوه، قلعه ایلان و قلعه قسطین‌لار نیز از دیگر اجزای این پرونده هستند، که مجموعه مدیریتی و دفاعی سرزمین یکپارچه الموت را شکل می‌دهند.
چوبک درباره احتمال ثبت جهانی این پرونده در اجلاس پیش‌رو گفت: پیش‌بینی نتیجه اجلاس ممکن نیست. گزارش کارشناسی ایکوموس تهیه شده و در اجلاس مطرح خواهد شد. در نهایت، اعضای کمیته میراث جهانی براساس گزارش‌های کارشناسی تصمیم می‌گیرند که پرونده را تایید کنند یا خیر. بنابراین نمی‌توان از اکنون درباره نتیجه آن اظهار نظر قطعی کرد. هرچند امیدواریم ثبت دژ الموت و استحکامات دفاعی آن به عنوان سی‌اُمین اثر میراث جهانی ایران تحقق یابد.