عدل و اقتصاد - فرمان نفت در اختیار هرمز

تشدید دوباره تنش‌ها در تنگه هرمز، مسیر قیمت نفت را صعودی و برنت را به مرز ۸۰دلار نزدیک کرده است. کاهش تردد نفتکش‌ها و نگرانی از اختلال عرضه نشان می‌دهد هرمز همچنان نبض بازار را در دست دارد و معادله قیمت نفت را تعیین می‌کند.

بازار جهانی نفت هفته را بار دیگر زیر سایه تحولات تنگه هرمز آغاز کرد؛ جایی که تشدید درگیری‌های نظامی میان ایران و آمریکا و کاهش محسوس تردد کشتی‌ها، نگرانی درباره امنیت جریان انرژی را به معاملات بازگرداند. به گزارش تارنمای Tradingeconomics نفت برنت روز دوشنبه ۱۳ژوئیه با جهش ۳درصدی از محدوده ۷۸دلار در بشکه بالاتر رفت و به ۲روز کاهش متوالی قیمت پایان داد. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با بیش از ۲درصد رشد در محدوده ۷۳دلار معامله شد.

بازگشت ریسک جنگ به بازار

آمریکا روز یکشنبه ۱۲ژوئیه چهارمین حمله خود را به اهدافی در ایران طی یک هفته انجام داد؛ اقدامی که واشنگتن آن را واکنش به حمله ایران به یک کشتی کانتینری با پرچم قبرس اعلام کرد. همزمان، تهران نیز در پاسخ از حمله به تاسیسات و پایگاه‌های آمریکا در منطقه خبر داد و سپاه پاسداران اعلام کرد پایگاه‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین هدف قرار گرفته‌اند. در میانه این تنش‌ها، ایران اعلام کرد تنگه هرمز «تا اطلاع ثانوی» بسته خواهد بود؛ ادعایی که فرماندهی مرکزی آمریکا آن را رد کرد. دونالد ترامپ نیز تاکید کرده این آبراه همچنان برای تردد تجاری باز است. اما برای بازار نفت، آنچه در آب‌های خلیج‌فارس می‌گذرد بیش از مواضع سیاسی اهمیت دارد.
داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد تردد شناورها از تنگه هرمز روز یکشنبه به پایین‌ترین سطح پنج هفته گذشته سقوط کرده است. بر اساس اطلاعات کپلر، تنها ۶کشتی در این روز از تنگه عبور کردند. تحلیلگران بانک ANZ می‌گویند شرکت‌های کشتیرانی با افزایش نگرانی‌های امنیتی، محتاط‌تر شده‌اند و ورود کشتی‌ها به منطقه کاهش یافته است. این احتیاط می‌تواند به تدریج بر جریان صادرات و حتی سطح تولید کشورهای حاشیه خلیج‌فارس اثر بگذارد. جیووانی استانوو، تحلیلگر UBS، معتقد است اکنون نگاه معامله‌گران بیش از هر چیز به تعداد نفتکش‌هایی دوخته شده که وارد منطقه می‌شوند. به گفته او، کاهش ورود نفتکش‌ها می‌تواند تولید و صادرات را تحت تاثیر قرار دهد و همین احتمال، دوباره «صرف ریسک» را به قیمت نفت بازگردانده است.

افزایش اخیر قیمت نفت همچنین نشان می‌دهد خوش‌بینی ایجادشده پس از توافق موقت تهران و واشنگتن تا حدی رنگ باخته است. این توافق که ماه گذشته امضا شد، قرار بود زمینه بازگشایی تنگه و پایان جنگ پس از ۶۰روز مذاکره را فراهم کند. با این حال، حملات تازه آینده این توافق را با ابهام روبه‌رو کرده است. تهران تاکید دارد پیش از بازگشت به مذاکرات، واشنگتن باید تعهدات قبلی خود درباره تردد در هرمز و عادی‌سازی صادرات نفت ایران را اجرا کند. در مقابل، آمریکا بر باز ماندن مسیر تجاری تنگه تاکید دارد. در نتیجه، بازار نفت بار دیگر میان دو سناریو گرفتار شده است؛ بازگشت به دیپلماسی و افزایش عرضه خاورمیانه یا تشدید درگیری و اختلال دوباره در جریان انرژی.

خلیج فارس به دنبال راه فرار از هرمز

تکرار بحران در تنگه هرمز، بار دیگر اهمیت خطوط لوله‌ای را برجسته کرده که می‌توانند نفت خلیج‌فارس را بدون عبور از این آبراه به بازارهای جهانی برسانند. گلدمن‌ساکس برآورد کرده توسعه ظرفیت خطوط لوله خاورمیانه می‌تواند تا پایان سال۲۰۲۸ بیش از ۶۰درصد صادرات نفت پیش از جنگ کشورهای خلیج‌فارس را در برابر اختلال احتمالی در هرمز محافظت کند. طبق سناریوی پایه این بانک، ظرفیت خطوط لوله دورزننده هرمز تا پایان سال۲۰۲۷ حدود ۴میلیون بشکه در روز و تا پایان ۲۰۲۸ در مجموع ۷‌میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. در این صورت، ظرفیت موثر انتقال نفت بدون عبور از هرمز به بیش از ۱۴‌میلیون بشکه در روز می‌رسد. این تحول می‌تواند در بلندمدت بخشی از قدرت تنگه هرمز در قیمت‌گذاری ریسک نفت را کاهش دهد؛ هرچند در شرایط کنونی، بازار همچنان به هر تغییر در تردد کشتی‌ها واکنش نشان می‌دهد. در سوی دیگر بازار، حجم نفت ذخیره‌شده ایران روی دریا رو به افزایش است.
پالایشگاه‌های مستقل چین که طی سال‌های اخیر مهم‌ترین خریداران نفت ایران بوده‌اند، اکنون به نفت ارزان‌تر عراق، امارات و قطر روی آورده‌اند. این تغییر می‌تواند برای ایران به یک چالش تازه تبدیل شود. بازار نفت در آغاز این هفته یک پیام روشن داشت: هرمز هنوز از معادله قیمت نفت خارج نشده است. توافق سیاسی توانست بخشی از ریسک جنگ را از قیمت‌ها پاک کند؛ اما تنها چند روز تنش و کاهش تردد کشتی‌ها کافی بود تا برنت دوباره به سمت ۸۰دلار حرکت کند. تا زمانی که مسیر عبور نفتکش‌ها عادی نشود و آینده مذاکرات تهران و واشنگتن روشن نباشد، تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین محرک‌های قیمت نفت باقی خواهد ماند.