عدل و اقتصاد - موافقت ترامپ با غنی‌سازی اورانیوم در عربستان بدون الزامات بین‌المللی

موافقت ترامپ با غنی‌سازی اورانیوم در عربستان بدون الزامات بین‌المللی

یک رسانه آمریکایی فاش کرد که دولت ترامپ با غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان بدون الزام دولت ریاض به رعایت پروتوکل الحاقی آژانس موافقت کرده است.

شبکه «سی‌ان‌ان» آمریکا در گزارشی اختصاصی و به نقل از منابع آگاه و اسنادی فاش کرد که دولت دونالد ترامپ به صورت اولیه با غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان موافقت کرده است؛ رویکردی که ریاض را از اجرای پاره‌ای از ضمانت‌های بین‌المللی تقویت‌شده برای پیشگیری از توسعه تسلیحات هسته‌ای معاف می‌کند.
سی ان ان افزود: پیش‌نویس این توافق که چارچوب حمایت‌های واشنگتن از برنامه هسته‌ای غیرنظامی عربستان را تعیین می‌کند، با وجود پایان مذاکرات میان دو طرف در اکتبر ۲۰۲۵، همچنان در انتظار امضای نهایی شخص ترامپ است.
پیش‌نویس توافق در انتظار امضای ترامپ و ارجاع به کنگره
بر اساس این گزارش، توافق مذکور که شامل توافقنامه همکاری هسته‌ای غیرنظامی موسوم به «توافقنامه ۱۲۳» و یک توافقنامه الزام‌آور پیرامون ضمانت‌های هسته‌ای است، هنوز اجرایی نشده، چرا که رئیس جمهوری آمریکا تاکنون آن را امضا نکرده است، همچنان که به کنگره آمریکا نیز فرستاده نشده است؛ در حالی که قوانین فدرال، کاخ سفید را ملزم می‌کند پس از امضا، آن را جهت بازبینی به کنگره ارجاع دهد.
سی‌ان‌ان اعلام کرد که کاخ سفید از پاسخ به سوالات مربوط به جزئیات این توافق خودداری کرده و تنها به بیانیه اکتبر ۲۰۲۵ «کریس رایت» وزیر انرژی آمریکا ارجاع داده که در آن از حصول توافق در زمینه همکاری‌های هسته‌ای غیر نظامی با حفظ تعهدات ضد اشاعه سخن گفته شده بود.
غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان برای نخستین بار
یک منبع آگاه به این شبکه گفت که دولت ترامپ در اوایل سال جاری میلادی، مبانی این توافق را به اطلاع برخی از اعضای کنگره رسانده است. این توافق شامل ترتیبات ویژه‌ای است که به ریاض اجازه می‌دهد تا حدی به غنی‌سازی اورانیوم و یا بازفرآوری پلوتونیوم در داخل عربستان بپردازد.
این منبع که به نامش اشاره نشده در این باره گفت: این اقدام در مقایسه با توافقنامه‌های هسته‌ای پیشین آمریکا «بی‌سابقه» است.
دو منبع دیگر نیز به این شبکه گفته اند: بندِ مربوط به غنی‌سازی اورانیوم شامل شروطی است که ایالات متحده اعمال کرده است؛ با این حال، جزئیات محدودیت‌های احتمالیِ اعمال‌شده علیه ریاض هنوز نامشخص است.
در عین حال، سی‌ان‌ان یادآور شد که «توافقنامه ۱۲۳» به خودی خود به معنای انتقال خودکار فناوری یا مواد حساس هسته‌ای به عربستان نیست، بلکه صرفاً چارچوب قانونی اولیه را به شرکت ها یا دولت آمریکا برای انتقال مواد و فناوری هسته ای در راستای برنامه هسته ای غیر نظامی برای کشور ذی نفع فراهم می‌کند.
این شبکه افزود: هرگونه انتقال واقعی مواد یا فناوری هسته ای در آینده پیش از اجرا، مشمول بررسی و موافقت های جداگانه خواهد بود.
نگرانی‌ها از معافیت ریاض از پروتکل الحاقی آژانس
این گزارش همچنین به ابعاد نگران‌کننده این توافق پرداخته و اشاره می‌کند که غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری پلوتونیوم دو مسیر اصلی برای تولید مواد شکافت‌پذیر مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای هستند.
این شبکه همچنین افزود اکثر کشورهایی که دارای رآکتورهای هسته‌ای غیرنظامی هستند به اورانیوم غنی‌شده نیاز دارند، اما آن را در داخل تولید نمی‌کنند، بلکه از تأمین‌کنندگانی مانند آمریکا یا روسیه وارد می‌کنند و این اورانیوم در محموله‌های مهر و موم‌شده تحت نظارت و تضمین‌های سختگیرانه بین‌المللی به دستشان می‌رسد.
در ادامه این گزارش آمده است: پیش‌نویس این توافق، عربستان را ملزم به پذیرش و اجرای «پروتکل الحاقی» آژانس بین‌المللی انرژی اتمی—که اختیارات گسترده‌تری برای بازرسی و راستی‌آزمایی به این سازمان می‌دهد—نخواهد کرد.
این شبکه ادامه داد که این معافیت بر پایه مصوبه‌ ارسالی دولت ترامپ در سال گذشته به کنگره و نیز نامه‌ وزارت امور خارجه آمریکا در ماه مه گذشته به قانون‌گذاران آمریکایی است که این شبکه به مفاد آن اطلاع یافته است.
بر این اساس، ضمانت‌های تصریح شده در این توافق، به جای پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی، تنها منحصر به یک توافق دوجانبه میان واشنگتن و ریاض خواهد بود.
این توافق، انتقال فناوری هسته‌ای را قطعی نمی کند
شبکه سی‌ان‌ان گزارش داد که توافق «۱۲۳»، تکلیف انتقال فناوری و مواد حساس هسته‌ای به ریاض را به‌طور نهایی مشخص نمی‌کند و هرگونه انتقال فناوری یا مواد هسته‌ای در آینده و قبل از موافقت با آن، همچنان مشمول فرآیندهای جداگانه بررسی و اخذ مجوز خواهد بود.
سی‌ان‌ان در پایان گزارش خود آورد که مجموعه این اقدامات، از جمله اجازه دادن به عربستان برای برخورداری از سطحی از غنی‌سازی اورانیوم در داخل این کشور و نیز الزام نداشتن به اجرای پروتکل الحاقی، موجب شده که این توافق پیشنهادی را از تمامی توافق‌های همکاری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا در گذشته با کشورهای دیگر متمایز کند.