عدل و اقتصاد - نفت در آستانه کانال سه‌ رقمی

بازار جهانی نفت بار دیگر در نقطه‌ای حساس قرار گرفته؛ جایی که مجموعه‌ای از ریسک‌های ژئوپلیتیک، اختلال در مسیرهای اصلی انتقال نفت و کاهش ظرفیت انعطاف‌پذیری بازار، احتمال بازگشت قیمت نفت به کانال سه‌رقمی را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده است. به گزارش تارنمای Tradingeconomics بهای نفت برنت در معاملات روز چهارشنبه ۲۲ژوئیه و تا لحظه تنظیم این خبر با جهشی حدود ۴.۵درصدی تا نزدیکی ۹۵دلار در هر بشکه صعود کرد و به بالاترین سطح خود در حدود هفت هفته اخیر رسید؛ روندی که نشان می‌دهد معامله‌گران بیش از آنکه به وضعیت فعلی عرضه نگاه کنند، نگران سناریوهای پیش‌روی بازار هستند.

کارشناسان معتقدند اگرچه هنوز هیچ‌یک از مسیرهای اصلی صادرات نفت به طور کامل مسدود نشده‌اند، اما همزمان شدن چند بحران ژئوپلیتیک در نقاط کلیدی تجارت انرژی، بازار را در شرایطی قرار داده که کوچک‌ترین اختلال می‌تواند جهش تازه‌ای در قیمت‌ها ایجاد کند. تا چند هفته پیش، تمرکز بازار عمدتا بر تنگه هرمز بود؛ گذرگاهی که حدود ۲۰‌میلیون بشکه از نفت جهان از آن عبور می‌کند. اما اکنون باب‌المندب نیز به کانون جدید نگرانی‌ها تبدیل شده است.
پس از آنکه حوثی‌های یمن تهدید کردند نفتکش‌های حامل نفت عربستان را هدف قرار خواهند داد و از اعمال محاصره دریایی علیه ریاض سخن گفتند، معامله‌گران با سناریوی جدیدی روبه‌رو شدند؛ سناریویی که به گفته «تیم واترر»، تحلیلگر ارشد موسسه KCM Trade، بازار را با «نگرانی همزمان از دو تنگه» مواجه کرده است. به اعتقاد وی، اکنون باب‌المندب در حال تبدیل شدن به دومین نقطه بحرانی تجارت جهانی نفت در کنار تنگه هرمز است و سرمایه‌گذاران با دقت آمار تردد کشتی‌ها در دریای سرخ را زیر نظر دارند. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که طی هفته‌های اخیر، با کاهش تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، صادرات نفت عربستان از طریق بندر ینبع در ساحل دریای سرخ اهمیت بیشتری پیدا کرده؛ مسیری که برای رسیدن به بازارهای آسیایی ناچار به عبور از باب‌المندب است.
یکی از ویژگی‌های بازار نفت این است که قیمت‌ها معمولا پیش از وقوع کمبود واقعی افزایش می‌یابند. معامله‌گران نه براساس آنچه امروز رخ داده، بلکه براساس احتمال وقوع اختلال در آینده تصمیم می‌گیرند. به همین دلیل، حتی پیش از بسته شدن مسیرهای صادراتی، صرف افزایش احتمال اختلال در عرضه می‌تواند قیمت‌ها را به سرعت افزایش دهد. نمونه این واکنش را می‌توان در روز سه‌شنبه ۲۱ژوئیه مشاهده کرد؛ زمانی که سه نفتکش حامل نفت عربستان به مقصد چین و هند، پس از هشدار حوثی‌ها مسیر خود را در دریای سرخ تغییر دادند و به جای ادامه حرکت در نزدیکی سواحل یمن، راهی کانال سوئز شدند.

به گفته «فرانک والبام»، تحلیلگر بازار در Naga.com، همین تغییر مسیر نفتکش‌ها باعث افزایش هزینه حمل‌ونقل، کاهش سرعت تحویل محموله‌ها و در نهایت فشار بر بازار فیزیکی نفت خواهد شد. به عبارت دیگر، حتی اگر صادرات نفت عربستان متوقف نشود، طولانی‌تر شدن مسیر حمل، بخشی از ظرفیت موثر عرضه را از بازار خارج می‌کند؛ عاملی که معمولا اثر افزایشی بر قیمت‌ها دارد. عامل مهم دیگر، افزایش تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا است. رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ ضمن رد احتمال مذاکرات قریب‌الوقوع با ایران، از احتمال انجام حملات نظامی گسترده‌تر علیه تاسیسات هسته‌ای ایران سخن گفته و هشدار داده که در صورت حمله حوثی‌ها به کشتی‌های تجاری، پاسخ نظامی آمریکا تشدید خواهد شد. هرچند تنگه هرمز باز است، اما ادامه این تنش‌ها باعث شده معامله‌گران احتمال وقوع اختلال در عبور نفتکش‌ها را جدی‌تر از گذشته ارزیابی کنند.

ریسک عرضه فقط به خاورمیانه محدود نیست

نگرانی بازار تنها به خلیج‌فارس محدود نمی‌شود. همزمان با افزایش تنش‌ها در خاورمیانه، حملات تازه اوکراین به پایانه خط لوله کنسرسیوم خزر (CPC) در ساحل دریای سیاه نیز بر نگرانی‌ها افزوده است. این خط لوله مهم‌ترین مسیر صادرات نفت قزاقستان به بازارهای جهانی محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در فعالیت آن می‌تواند بخشی از عرضه نفت غیر اوپک را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در نتیجه، بازار همزمان با ریسک کاهش عرضه از دو منطقه مهم تولید نفت جهان روبه‌رو شده است؛ موضوعی که معمولا واکنش قیمتی شدیدی به دنبال دارد.

نگران بازار از شوک‌های همزمان

در شرایط عادی، اختلال در یکی از مسیرهای انتقال نفت معمولا با افزایش صادرات از سایر مسیرها جبران می‌شود؛ اما ویژگی بحران کنونی، همزمانی چند ریسک مهم است. بازار جهانی نفت اکنون به‌طور هم‌زمان با مجموعه‌ای از ریسک‌های جدی روبه‌رو است؛ از احتمال بروز اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز و افزایش تهدیدهای امنیتی در باب‌المندب گرفته تا رشد هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و افزایش نرخ بیمه نفتکش‌ها که هزینه تجارت نفت را به شکل محسوسی بالا برده است.
در کنار این عوامل، حملات به زیرساخت‌های صادراتی روسیه و قزاقستان نیز نگرانی‌ها درباره کاهش عرضه از خارج از خاورمیانه را تشدید کرده و همزمان، افزایش نااطمینانی‌های سیاسی و نظامی در منطقه، فضای روانی بازار را بیش از پیش ملتهب ساخته است. همزمانی این عوامل سبب شده بسیاری از موسسات معتبر تحلیلی معتقد باشند که بازار نفت در آستانه ورود به مرحله‌ای جدید از افزایش قیمت قرار گرفته و در صورت تشدید هر یک از این بحران‌ها، بازگشت بهای نفت به کانال ۱۰۰دلار در هر بشکه دیگر یک سناریوی دور از انتظار نخواهد بود، بلکه به گزینه‌ای کاملا محتمل برای بازار جهانی انرژی تبدیل خواهد شد.

موجودی ذخایر نفت

یکی از معدود عوامل بازدارنده رشد قیمت، وضعیت ذخایر نفت آمریکا است. بر اساس آمار موسسه نفت آمریکا (API)، موجودی نفت خام و فرآورده‌های میان‌تقطیر این کشور طی هفته گذشته افزایش یافته؛ اگرچه ذخایر بنزین کاهش یافته‌اند. در صورت تایید این آمار توسط اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، ممکن است بخشی از نگرانی‌های کوتاه‌مدت بازار کاهش یابد.

چه عواملی نفت را سه‌رقمی می‌کنند؟

اگرچه رسیدن نفت به بیش از ۱۰۰دلار قطعی نیست، اما بررسی شرایط کنونی نشان می‌دهد چند متغیر می‌توانند این سناریو را محقق کنند. مهم‌ترین عاملی که می‌تواند نفت را دوباره وارد کانال سه‌رقمی کند، تشدید اختلال در عرضه جهانی است؛ سناریویی که از بسته شدن یا محدود شدن عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز آغاز می‌شود و با گسترش حملات حوثی‌ها به کشتی‌های تجاری در باب‌المندب، احتمال درگیری مستقیم‌تر میان ایران و آمریکا، آسیب دیدن تاسیسات تولید یا صادرات نفت در خاورمیانه و حتی افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها تقویت می‌شود. علاوه بر این، کاهش محسوس ذخایر تجاری نفت در کشورهای مصرف‌کننده نیز می‌تواند توان بازار برای جبران هرگونه اختلال در عرضه را محدود کرده و به رشد بیشتر قیمت‌ها دامن بزند.
تجربه بازار نفت نشان داده که عبور از مرزهای روانی، بیش از آنکه به کمبود واقعی نفت وابسته باشد، به سطح نااطمینانی بستگی دارد. در سال‌های گذشته نیز هرگاه همزمان چند ریسک ژئوپلیتیک در بازار شکل گرفته، قیمت‌ها با سرعت از سطوح مقاومتی عبور کرده‌اند. در شرایط کنونی نیز، نفت برنت تنها چند دلار با مرز ۱۰۰دلار فاصله دارد و برخلاف دوره‌های گذشته، نگرانی‌ها تنها به یک نقطه محدود نیست؛ از تنگه هرمز و باب‌المندب گرفته تا زیرساخت‌های صادراتی دریای سیاه، همگی به متغیرهایی اثرگذار بر انتظارات بازار تبدیل شده‌اند. از این رو، اگرچه وقوع سناریوی نفت ۱۰۰دلاری به شدت و تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک بستگی دارد؛ اما مجموعه شواهد نشان می‌دهد بازار جهانی نفت اکنون بیش از هر زمان دیگری در ماه‌های اخیر به این مرز روانی نزدیک شده است. در چنین فضایی، هر تحول امنیتی تازه در مسیرهای اصلی انتقال انرژی می‌تواند آخرین محرک لازم برای ورود دوباره نفت به کانال سه‌رقمی باشد؛ سناریویی که نه‌تنها بازار نفت، بلکه تورم جهانی، هزینه حمل‌ونقل و رشد اقتصاد جهان را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.