عدل و اقتصاد - انبار نفت شهران؛ هشداری که تجربه شد/ همسایه خطرناک از تهران می‌رود؟

انبار نفت شهران؛ هشداری که تجربه شد/ همسایه خطرناک از تهران می‌رود؟

هشدارهای قدیمی هنوز پابرجاست؛ آیا این بار پرونده انبار نفت شهران به تعیین تکلیف نهایی می‌رسد؟

دیوار بلند بتنی که سال‌هاست در انتهای خیابان منتهی به انبار نفت شهران قد کشیده، شاید از دور مرزی میان یک تأسیسات صنعتی و محله‌ای مسکونی به نظر برسد؛ اما برای ساکنانی که پشت این دیوار زندگی می‌کنند، این مرز هرگز به معنای فاصله نبوده است. آن سوی دیوار، مخازن عظیم ذخیره فرآورده‌های نفتی قرار داشت و این سوی دیوار، خانه‌هایی که طی سال‌های گذشته یکی پس از دیگری در سایه گسترش شهر تهران ساخته شده‌اند؛ خانه‌هایی که تنها چند متر با یکی از مهم‌ترین تأسیسات سوخت‌رسانی پایتخت فاصله داشتند.
انبار نفتی که روزگاری در حاشیه شهر احداث شده بود، با توسعه کالبدی تهران، حالا در میان بافتی متراکم از ساختمان‌های مسکونی قرار گرفته است. موضوعی که سال‌ها محل بحث کارشناسان حوزه شهری بوده و بارها نسبت به ضرورت تعیین تکلیف آن هشدار داده شد؛ با این حال، این هشدارها تا پیش از وقوع حوادث اخیر، هیچ‌گاه به تصمیمی عملی برای انتقال این مجموعه منجر نشد.
جنگ 12 روزه در خرداد 1404، نخستین زنگ خطر جدی را برای این محدوده به صدا درآورد. در جریان حملات دشمن صهیونی آمریکایی، بخشی از مخازن انبار نفت شهران که در شمال غرب تهران واقع شده، هدف قرار گرفت. هرچند پس از پایان عملیات و اعلام ایمن بودن محدوده، ساکنان به خانه‌های خود بازگشتند، اما نگرانی‌ها از بین نرفت. بسیاری از آنها همان زمان می‌گفتند تا زمانی که این انبار در دل محله باقی بماند، احساس امنیت نیز به این محله بازنخواهد گشت.
این نگرانی‌ها چند ماه بعد رنگ واقعیت به خود گرفت. اسفند 1404، انبار نفت بار دیگر در جریان حملات دشمن صهیونیستی-آمریکایی هدف قرار گرفت؛ حمله‌ای که به گفته ساکنان، خسارت آن به‌مراتب سنگین‌تر از حمله نخست بود. شعله‌های آتش ساعت‌ها از فاصله دور دیده می‌شد، دود غلیظ تا روز بعد بر فراز آسمان تهران باقی ماند و موج انفجار، ساختمان‌های اطراف را دچار خسارت کرد.

آرامش، هنوز به ساکنان محله انبار نفت بازنگشته است
اکنون پنج ماه از آن حادثه گذشته است؛ در ظاهر، بسیاری از آثار تخریب از سطح محله پاک شده؛ شیشه‌های شکسته تعویض شده‌اند، دیوارهای ترک‌خورده رنگ تازه گرفته‌اند و برخی واحدهای آسیب‌دیده دوباره قابل سکونت شده‌اند، اما آنچه هنوز ترمیم نشده، احساس امنیت ساکنان است؛ نگرانی‌ای که با هر بار نگاه به مخازن باقی‌مانده، دوباره زنده می‌شود.
در کوچه‌های منتهی به انبار نفت، کمتر کسی حاضر است از خاطرات آن شب‌ها حرف نزند. بسیاری از ساکنان می‌گویند صدای انفجار، لرزش ساختمان‌ها و اضطراب ناشی از آتش‌سوزی، هنوز از ذهنشان پاک نشده است. آنها معتقدند اگرچه خانه‌هایشان تا حدی بازسازی شده، اما آرامش گذشته به محله بازنگشته است.
یکی از ساکنان که بیش از سه دهه در این محدوده زندگی کرده، می‌گوید زمانی که این خانه را خرید، تصور نمی‌کرد روزی در همسایگی چنین مخاطره‌ای قرار بگیرد. او می‌گوید: «35 سال پیش با مجوز شهرداری این خانه را خریدیم. همان زمان گفته می‌شد قرار است این انبارها در آینده جابه‌جا شوند، اما نه‌تنها این اتفاق نیفتاد، بلکه تعداد مخازن هم بیشتر شد. در این سال‌ها بارها به مسئولان مراجعه کردیم؛ هم مکاتبه کردیم و هم حضوری پیگیر شدیم، اما نتیجه‌ای نگرفتیم.»
او تأکید می‌کند پس از دو حمله اخیر، دیگر ادامه این وضعیت برای ساکنان قابل قبول نیست و انتظار دارند یا انبار نفت از این محدوده منتقل شود یا برای خانه‌های مجاور، راهکاری مانند خرید، تهاتر یا پرداخت معوض در نظر گرفته شود.
در چند قدمی او، خانم فیض‌اللهی، یکی دیگر از ساکنان این محله، از دغدغه مشترک ده‌ها خانواده‌ای می‌گوید که همچنان در ساختمان‌های مجاور انبار نفت زندگی می‌کنند. به گفته او، در شش ساختمان اطراف این محدوده، 33 خانواده ساکن هستند که همه آنها با یک پرسش مشترک روبه‌رو هستند؛ اینکه در نهایت چه نهادی مسئول تعیین تکلیف وضعیت آنهاست.

او می‌گوید: «ماه‌هاست بین دستگاه‌های مختلف پاسکاری می‌شویم. هر جا مراجعه می‌کنیم، یک نهاد مسئولیت را به گردن نهاد دیگری می‌اندازد. شرکت نفت می‌گوید موضوع در اختیار شهرداری است، شهرداری می‌گوید دولت باید تصمیم بگیرد و در نهایت هیچ‌کس پاسخ روشنی به ما نمی‌دهد.»
به گفته این شهروند، امروز مهم‌ترین مطالبه ساکنان نه دریافت خسارت، بلکه مشخص شدن آینده این محله است. آنها می‌خواهند بدانند آیا قرار است انبار نفت از این محدوده منتقل شود یا باید برای همیشه در کنار آن زندگی کنند.
فیض‌اللهی می‌گوید بسیاری از خانواده‌ها حتی پس از بازسازی خانه‌هایشان هنوز نتوانسته‌اند به زندگی عادی بازگردند. او خودش نزدیک به چهار ماه پس از حادثه در منزل یکی از بستگانش زندگی کرده و هنوز هم با وجود انجام تعمیرات، نسبت به استحکام ساختمان اطمینان خاطر ندارد.
او معتقد است موج انفجار تنها به شکستن شیشه‌ها یا ترک برداشتن دیوارها محدود نبوده و به سازه ساختمان‌ها نیز آسیب وارد کرده است. به گفته او، حتی اگر ظاهر ساختمان‌ها ترمیم شود، نگرانی درباره مقاومت آنها در برابر حوادث احتمالی همچنان باقی خواهد ماند.
خواسته اهالی محل مشخص است!
یکی دیگر از ساکنان نیز با اشاره به سابقه طولانی اعتراض‌های اهالی می‌گوید مردم این محله سال‌هاست خواسته مشخصی دارند؛ یا انبار نفت به محل دیگری منتقل شود یا دستگاه‌های مسئول، خانه‌های مجاور را خریداری کرده و امکان اسکان در نقطه‌ای امن‌تر را برای خانواده‌ها فراهم کنند.
در میان روایت‌های ساکنان، یک وجه مشترک بیش از هر چیز به چشم می‌خورد؛ اینکه مطالبه آنها صرفاً جبران خسارت ناشی از حملات اخیر نیست. آنها می‌گویند خسارت مالی، هرچند سنگین، با گذشت زمان قابل جبران است، اما زندگی در سایه نگرانی دائمی از وقوع حادثه‌ای دیگر، چیزی نیست که بتوان آن را با تعمیر دیوارها و تعویض پنجره‌ها از بین برد.
اکنون اگرچه بسیاری از مخازن این مجموعه در حملات اخیر آسیب دیده‌اند، اما باقی ماندن بخشی از تأسیسات، همچنان این دغدغه را برای ساکنان زنده نگه داشته است که مبادا در صورت وقوع هرگونه حادثه یا تهدید جدید، بار دیگر محله آنها در معرض خطر قرار گیرد؛ موضوعی که باعث شده مطالبه قدیمی انتقال انبار نفت، این بار بیش از هر زمان دیگری با جدیت از سوی اهالی و همچنین برخی مسئولان مدیریت شهری دنبال شود.

مطالبه انتقال انبار نفت روی میز مدیریت شهری
وقوع دو حادثه متوالی برای انبار نفت تهران، بار دیگر موضوع تعیین تکلیف این مجموعه را به یکی از مسائل مورد توجه مدیریت شهری تبدیل کرد. اگرچه موضوع جابه‌جایی این تأسیسات، مسئله‌ای تازه نیست و طی سال‌های گذشته نیز در مقاطع مختلف درباره آن صحبت شده بود، اما حوادث اخیر باعث شد ضرورت تصمیم‌گیری درباره آینده این مجموعه با جدیت بیشتری مطرح شود.
بر اساس گفته برخی اعضای شورای شهر تهران، پس از حملات اخیر و آسیب‌های واردشده به مخازن، شرایط موجود فرصتی برای بازنگری در ادامه فعالیت این مجموعه ایجاد کرده است؛ چراکه بخش قابل توجهی از تأسیسات آسیب دیده و بازسازی دوباره آن در همان محل، می‌تواند نگرانی‌های گذشته را تکرار کند.
حجت‌الاسلام محمد آقامیری، عضو کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، با اشاره به سابقه پیگیری‌ها درباره این موضوع اظهار کرد: پیش از وقوع جنگ 12 روزه نیز درباره ضرورت جابه‌جایی انبار نفت تذکراتی مطرح شده بود، اما پس از اتفاقات اخیر، این موضوع با حساسیت بیشتری دنبال شد.
وی با بیان اینکه وضعیت فعلی این مجموعه نیازمند تصمیم جدی است، گفت: پس از حملات انجام‌شده، بخش زیادی از مخازن این مجموعه آسیب دیده‌اند و شرایط به گونه‌ای نیست که بتوان به سادگی درباره بازسازی مجدد آنها در همان محل تصمیم گرفت. شورای شهر تهران در همین زمینه مکاتباتی با وزارت نفت انجام داده و به‌صورت رسمی خواستار بررسی جدی موضوع انتقال این انبار شده است.
به گفته او، یکی از مطالبات اصلی شورا این است که امکان ایجاد دوباره ظرفیت‌های گذشته در این محدوده فراهم نشود و به جای بازسازی مخازن در محل فعلی، انتقال آن به نقطه‌ای مناسب‌تر در دستور کار قرار گیرد.
عضو کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران تأکید کرد: «ما به‌طور جدی درخواست کرده‌ایم که ساخت‌وساز یا ایجاد مخازن جدید در این محل انجام نشود و این مجموعه به مکان دیگری منتقل شود.»
وی درباره احتمال موافقت دستگاه متولی با این درخواست نیز گفت: پیگیری‌ها در حال انجام است و با توجه به شرایط موجود، امکان بازسازی گسترده این مجموعه مانند گذشته وجود ندارد.بخشی از مخازن باقی‌مانده ممکن است برای امور محدود و عملیاتی مورد استفاده قرار گیرند، اما هدف اصلی این است که ظرفیت اصلی از این محدوده خارج شود.
آقامیری درباره زمان‌بندی انتقال نیز اظهار امیدواری کرد که با توجه به شرایط پیش‌آمده، روند بررسی و جانمایی محل جدید با سرعت بیشتری انجام شود. او تأکید کرد که شورا این موضوع را دنبال خواهد کرد تا تعیین تکلیف این مجموعه در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود.
زاکانی: ادامه فعالیت انبار نفت در شرایط فعلی به صلاح شهر نیست
علیرضا زاکانی، شهردار تهران نیز با اشاره به مطالبه ساکنان این محدوده در گفت وگو با خبرنگار تسنیم تأکید کرد که موضوع بسته شدن پرونده این انبارها و انتقال آنها، در دستور پیگیری مدیریت شهری قرار دارد.
وی با بیان اینکه نارضایتی مردم منطقه نسبت به شرایط موجود قابل درک است، اظهار کرد: درخواست شهروندان این است که وضعیت این انبارها مشخص شود و این مجموعه‌ها از محل فعلی منتقل شوند.
زاکانی در پاسخ به این پرسش که آیا امکان ایجاد دوباره ظرفیت‌های جدید در این محدوده وجود دارد یا خیر، گفت: بارگذاری جدید به معنای ساخت و احیای مجدد انبارها در این محل انجام نخواهد شد و ظرفیت‌های موجود نیز کاهش پیدا کرده تا احتمال ایجاد خطر برای شهروندان کمتر شود.
شهردار تهران با اشاره به تغییر شرایط شهری افزود: یکی از دلایل اصلی ضرورت بازنگری در ادامه فعالیت این مجموعه، توسعه شهر تهران است. به گفته او، تأسیساتی که در گذشته خارج از محدوده متراکم شهری قرار داشتند، امروز به دلیل گسترش شهر در مجاورت مناطق مسکونی قرار گرفته‌اند و ادامه این وضعیت با ملاحظات شهری همخوانی ندارد.
وی درباره تعامل میان شهرداری و مجموعه نفت برای حل این مسئله نیز گفت: در جلسات برگزارشده، همکاری میان دو طرف وجود داشته و موضوع از مسیر گفت‌وگو دنبال شده است. یکی از اقداماتی که در حال بررسی است، تغییر مسیر انتقال فرآورده‌ها به شکلی است که عبور آنها از محدوده‌های شهری کاهش پیدا کند و در کنار آن، موضوع انتقال کامل این مجموعه نیز در دستور کار قرار دارد.
پایان یک انتظار طولانی یا آغاز مسیر تازه؟
انبار نفت تهران امروز دیگر صرفاً یک تأسیسات صنعتی در گوشه‌ای از شهر نیست؛ این مجموعه به مسئله‌ای تبدیل شده که سه ضلع اصلی دارد: ساکنانی که سال‌ها در مجاورت آن زندگی کرده‌اند، دستگاه متولی که مسئول بهره‌برداری از آن است و مدیریت شهری که با پیامدهای حضور یک تأسیسات پرریسک در بافت شهری مواجه است.
حوادث سال 1404 باعث شد موضوعی که سال‌ها در حد هشدار و تذکر باقی مانده بود، بار دیگر به سطح تصمیم‌گیری بازگردد. برای ساکنان، مسئله اصلی اکنون تنها خسارت‌های باقی‌مانده از انفجار نیست؛ آنها به دنبال پاسخ روشنی درباره آینده محل زندگی خود هستند. با این حال اظهارات مسئولان شهری نشان می‌دهد که نگاه مدیریت شهری نیز به سمت کاهش یا پایان فعالیت این مجموعه در محل فعلی حرکت کرده است؛ هرچند اجرای این تصمیم نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و تعیین جایگزین مناسب برای این تأسیسات است.
اما آنچه امروز بیش از گذشته اهمیت دارد، تعیین تکلیف نهایی انبار نفت و ارائه یک برنامه روشن برای آینده آن است؛ موضوعی که می‌تواند هم نگرانی چندین خانواده ساکن در اطراف این مجموعه را کاهش دهد و هم تکلیف یکی از چالش‌های قدیمی ایمنی در بافت شهری تهران را مشخص کند حال باید دید پرونده نگرانی درباره این انبار در این دوره مدیریت شهری بسته خواهد شد یا خیر.