عدل و اقتصاد - برنامه جیره‌بندی آب نداریم؛ وضعیت قرمز سد‌ها در تهران و مشهد

برنامه جیره‌بندی آب نداریم؛ وضعیت قرمز سد‌ها در تهران و مشهد

سخنگوی صنعت آب کشور گفت: تاکید وزارت نیرو بر ضرورت مدیریت مصرف است و قطعی برنامه‌ریزی‌شده آب در دستورکار نیست.

عیسی بزرگ‌زاده سخنگوی صنعت آب کشور در مصاحبه با سیما با اشاره به آخرین وضع ذخایر آب در سدهای کشور گفت: در حالی که کشور در سال گذشته یکی از سخت‌ترین دوره‌های کم‌بارشی را پشت سر گذاشت و با ثبت میانگین 147 میلی‌متر بارش در برابر میانگین نرمال 240 میلی‌متری، شرایط بحرانی را تجربه کرد، آمار‌های رسمی از بهبود وضعیت بارش‌ها در سال آبی جاری حکایت دارد.
وی افزود: سال گذشته، کم‌بارشی مزمن و خشکسالی‌های متوالی (در برخی مناطق تا پنج سال) باعث شد تا کشور در وضعیتی دشوار قرار گیرد؛ به‌گونه‌ای که نزدیک به دو سوم مساحت ایران و جمعیتی بالغ بر 65 میلیون نفر با تنش آبی مواجه شدند. در آن شرایط، مدیریت منابع آب از حالت متعارف خارج و بهره‌برداری از سد‌ها به لایه‌های مرده و استفاده از پمپاژ‌های کمکی برای تأمین نیاز‌ها محدود شده بود.
بزرگ‌زاده بیان کرد: امسال، اما با ثبت متوسط کشوری 237 میلی‌متر بارش، وضعیت منابع آبی کشور در شاخص‌های آماری به حالت «نرمال» بازگشته است. در حالی که جنوب و غرب کشور شاهد بارش‌های مطلوب و حتی سرریز شدن برخی سد‌ها بوده‌اند، پراکندگی جغرافیایی بارش‌ها همچنان چالش‌برانگیز است.
سخنگوی صنعت آب کشور گفت: 12 استان کشور شامل تهران، قم، مرکزی، یزد، سمنان، اصفهان، سیستان‌وبلوچستان، گیلان، قزوین، البرز، مازندران و چهارمحال‌وبختیاری، با وجود بهبود کلی وضعیت بارش در کشور، همچنان با پدیده کم‌بارشی مواجه هستند.
میانگین‌های آماری، واقعیت تلخ «تنش آبی» را پنهان می‌کنند
بزرگ‌زاده تصریح کرد: اگرچه آمار‌های کلان از رسیدن میانگین بارش‌های کشور به حد نرمال خبر می‌دهند، اما کارشناسان وزارت نیرو نسبت به تفسیر نادرست این ارقام هشدار می‌دهند. بارش‌های سیل‌آسا در جنوب یا غرب کشور، هرگز به معنای رفع مشکل کم‌آبی در مناطق دارای تنش آبی مانند تهران یا مشهد نیست.
بدهی 150 میلیارد مترمکعبی سفره‌های زیرزمینی با چند بارش جبران نمی‌شود
سخنگوی صنعت آب کشور گفت: کشور با بیش از 150 میلیارد مترمکعب کسری در منابع آب زیرزمینی روبروست. این «بدهی انباشته»، با چند بارشِ پراکنده جبران نمی‌شود؛ به ویژه اینکه در سال‌های خشکسالی، فشار مضاعفی بر منابع آب زیرزمینی وارد شده و این منابع هم‌اکنون در وضعیت «فقیر و لاغر» قرار دارند. برداشت بیش از حد از این منابع، علاوه بر کاهش پایداری، خطر فرونشست زمین را به دنبال دارد.
وضعیت قرمز سد‌ها در تهران و مشهد
وی اظهار کرد: در حالی که میانگین پرشدگی سد‌های کشور حدود 58 درصد گزارش شده است، وضعیت در کلان‌شهر‌ها نگران‌کننده است؛ به عنوان مثال میزان پرشدگی سد‌های تأمین‌کننده آب تهران (که با همکاری منابع آب زیرزمینی، بار اصلی تأمین آب تهران، البرز، کرج و بخشی از قزوین را بر دوش دارند) تنها 29 درصد است. وضعیت در مشهد بسیار بحرانی‌تر گزارش شده؛ به طوری که سد «دوستی» به عنوان منبع اصلی تأمین آب این کلان‌شهر، تنها 3 درصد آب دارد.
بزرگ‌زاده بیان کرد: بررسی وضعیت سدها نشان می‌دهد مناطقی همچون تهران (به‌ویژه سدهای لار با 7 درصد و ماملو با 14 درصد پرشدگی)، مشهد، اراک و ساوه در صدر لیست تنش آبی قرار دارند. در خراسان رضوی وضعیت به مراتب حادتر است؛ به‌طوری که سد «دوستی» تنها 3 درصد و سد «طرق» 7 درصد آب دارند. این وضعیت در حالی است که 12 استان کشور همچنان با کم‌بارشی مواجه بوده و تأمین آب شرب این مناطق با چالش‌های جدی روبروست.
وضعیت مطلوب سدهای بزرگ حوزه برق‌آبی
سخنگوی صنعت آب کشور ادامه داد: وضعیت سدهای بزرگ زنجیره کارون (شامل گتوند، دز، شهید عباس‌پور، مسجدسلیمان، کارون 3 و 4) بسیار مطلوب است و با میانگین پرشدگی 81 درصدی، به یکی از بازوهای اصلی وزارت نیرو در تأمین انرژی تبدیل شده‌اند.
وی تاکید کرد: مدیریت هوشمندانه مخازن سدها و اولویت‌دهی به آبگیری نیروگاه‌های برق‌آبی، نقش بسزایی در کاهش خاموشی‌ها داشته است. نیروگاه‌های برق‌آبی با ظرفیت تولید حدود 12 هزار و 500 مگاوات (از مجموع بیش از 92 هزار مگاوات کل شبکه)، نه به عنوان تولیدکننده پایه، بلکه به عنوان «تنخواه شبکه» عمل می‌کنند. قابلیت ورود و خروج سریع این نیروگاه‌ها به مدار (در عرض چند ثانیه)، آنها را به ابزاری کلیدی برای مدیریت ساعات اوج بار (پیک مصرف) تبدیل کرده است.
بزرگ‌زاده تصریح کرد: در حالی که آمارها از وضعیت نگران‌کننده ذخایر سدهای تأمین‌کننده آب شرب در برخی کلان‌شهرها حکایت دارد، وضعیت سدهای بزرگ حوزه برق‌آبی مطلوب گزارش می‌شود.
برنامه جیره‌بندی آب نداریم؛ راهبرد ما «مدیریت مصرف» است
سخنگوی صنعت آب کشور با بیان اینکه تاکید وزارت نیرو بر ضرورت مدیریت مصرف است و جیره‌بندی آب در دستور کار نیست، گفت: قطعی برنامه‌ریزی‌شده آب نداریم، البته حوادث احتمالی در شبکه توزیع نباید با جیره‌بندی اشتباه گرفته شود. اگرچه در سال‌های گذشته حوادثی نظیر رانش زمین در حاشیه سد‌ها یا چالش‌های فنی در برخی شهر‌ها مانند همدان و شهرکرد موجب بروز مشکلاتی در تأمین آب شده بود، اما وضعیت فعلی شبکه با آن دوران متفاوت است و برنامه‌ای برای جیره‌بندی وجود ندارد.
وی با تأکید بر اینکه رابطه بین پدیده ال‌نینو و بارش‌های ایران یک «رابطه آماری» است نه «علت و معلولی»، تصریح کرد: ال‌نینو تنها در برخی سال‌ها و صرفاً در بخش‌های محدودی از جنوب و غرب کشور با افزایش بارش همراه بوده است؛ بنابراین نمی‌توان با تکیه بر این پیش‌بینی‌ها، قضاوت‌های عجولانه درباره رفع تنش آبی داشت.
بزرگ‌زاده با بیان اینکه 75 درصد از مساحت ایران در اقلیم خشک، نیمه‌خشک و فراخشک قرار دارد، تصریح کرد: بدهی سنگین کشور به سفره‌های زیرزمینی و تالاب‌ها با چند بارش (حتی در صورت وقوع بارش‌های مطلوب پاییزی و زمستانی) جبران نخواهد شد.
سخنگوی صنعت آب کشور با بیان اینکه پربارشی همواره بهتر از کم‌بارشی است، تصریح کرد: اگرچه بارش‌های آتی مدیریت منابع آب را برای مسئولان تسهیل می‌کند، اما راهبرد کلان کشور در این سرزمینِ کم‌آب، باید همچنان مبتنی بر «رفتار مسئولانه در مصرف» و «سازگاری با اقلیم» تنظیم شود.