عدل و اقتصاد - چرا قطعات گران‌تر از مرغ کامل شده‌اند؟

بررسی میدانی قیمت مرغ در ۳۱ مرداد حاکی از ثبات نسبی قیمت مرغ کامل در مقایسه با تیرماه و افزایش محسوس قیمت برخی قطعات مرغ است؛ به‌طوری‌که قیمت ساق مرغ بدون پوست حدود ۲۸ درصد و ران بدون پوست بین ۴۳ تا ۵۴ درصد افزایش یافته است.

بازار مرغ این روزها همزمان با چهار واقعیت روبه‌روست؛ تولید نسبت به سال گذشته کاهش یافته، ظرفیت تولید کشور بالاتر از نیاز فعلی بازار است، مرغداران محصول خود را پایین‌تر از هزینه تمام‌شده می‌فروشند و مصرف‌کنندگان نیز مرغ را با قیمت‌های بالا خریداری می‌کنند. کنار هم قرار گرفتن این چهار گزاره، تصویری پیچیده‌تر از دوگانه ساده «کمبود یا فراوانی» به دست می‌دهد؛ تصویری که در آن، ظرفیت تولید، میزان تولید واقعی، قدرت خرید خانوار و عملکرد شبکه توزیع لزوما در یک مسیر حرکت نمی‌کنند.
بررسی میدانی ایسنا نشان می‌دهد میانگین قیمت هر کیلوگرم مرغ کشتار روز به حدود ۳۰۷ هزار و۵۰۰ تومان رسیده است. در میادین میوه و تره‌بار نیز برخی انواع مرغ کامل بسته‌بندی‌شده با قیمت حدود ۴۱۵ هزار تومان عرضه می‌شوند. در خرده‌فروشی‌ها قیمت مرغ کامل تازه و کشتار روز به حدود کیلویی ۴۰۰ هزار تومان رسیده و یک کیلوگرم سینه مرغ بدون استخوان با قیمت حدود ۶۹۳ هزار تومان فروخته می‌شود. قیمت فیله مرغ، بسته به نوع و محل عرضه، از حدود ۶۸۴ هزار تومان تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان متغیر است.

ساق مرغ بدون پوست کیلویی ۷۵۰ هزار تومان، ران بدون پوست حدود ۶۶۰ تا ۷۱۰ هزار تومان و بسته یک‌ونیم کیلوگرمی ران مرغ منجمد حدود ۸۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. سنگدان مرغ نیز در برخی فروشگاه‌ها با برچسب قیمت ۵۹۸ هزار تومان مشاهده شده است. تفاوت وزن، برند و نوع بسته‌بندی سبب می‌شود همه این قیمت‌ها مستقیما با یکدیگر قابل مقایسه نباشند، اما مجموع آنها از هزینه سنگین خرید یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئینی خانوار حکایت دارد.
این در حالی‌است که در تیرماه، ران مرغ بدون پوست با قیمت ۴۶۰ هزار تومان، ساق مرغ بدون پوست ۵۸۵ هزارتومان، سینه مرغ بدون پوست ۶۳۰ هزار و ۵۰۰ تومان، فیله مرغ ۷۲۰ هزارتومان، سنگدان مرغ ۱۵۰ هزارتومان و مرغ کامل تازه ۳۹۰ هزارتومان به فروش می‌رسید.
خودکفایی یا کوچک‌شدن بازار؟/ مرغ؛ مازاد در مرغداری، کیلویی چند در سفره؟

خودکفایی یا کوچک‌شدن بازار؟/ مرغ؛ مازاد در مرغداری، کیلویی چند در سفره؟

مقایسه بررسی میدانی ۳۱ مرداد با قیمت‌های تیرماه نشان می‌دهد بازار مرغ طی این مدت روند یکسانی نداشته است. قیمت مرغ کامل تازه با افزایشی محدود از کیلویی ۳۹۰ به ۴۰۰ هزار تومان رسیده، اما قیمت قطعات مرغ رشد به‌مراتب بیشتری را تجربه کرده است. در این مدت، قیمت ساق مرغ بدون پوست، حدود ۲۸ درصد افزایش یافته و بهای ران بدون پوست نیز بین ۴۳ تا ۵۴ درصد بالا رفته است. قیمت فیله مرغ نیز اکنون دامنه‌ای گسترده از ۶۸۴ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان دارد؛ در حالی که این محصول در تیرماه حدود ۷۲۰ هزار تومان عرضه می‌شد. هرچند به دلیل جهش غیرعادی این رقم، بررسی وزن بسته و یکسان‌بودن مشخصات محصول ضروری است.

در مجموع، مرغ کامل طی دو ماه گذشته ثبات نسبی داشته، اما هزینه خرید قطعات مرغ به‌طور محسوسی افزایش یافته است. این وضعیت نشان می‌دهد فراوانی محصول و زیان مرغداران الزاماً به کاهش قیمت در خرده‌فروشی منجر نشده و فشار گرانی بیش از همه در بازار قطعات و محصولات بسته‌بندی‌شده نمایان شده است. به نظر می‌رسد خدمات بسته‌بندی و قطعه بندی این محصول، تفاوت قیمت قابل توجهی را در این محصول ایجاد می‌کند.
آمار رسمی چه می‌گوید؟

براساس داده‌های مرکز آمار ایران مجموع تولید گوشت انواع طیور در کشتارگاه‌های رسمی کشور طی خرداد ۱۴۰۵ به ۱۷۴ هزار و ۸۵۴ تن رسید. این میزان اگرچه نسبت به اردیبهشت حدود هشت درصد افزایش داشت، در مقایسه با خرداد سال گذشته ۲۴ درصد کمتر بود.از این میزان، سهم گوشت مرغ ۱۶۹ هزار و ۲۳۹ تن بود؛ در حالی که در خرداد ۱۴۰۴ حدود ۲۲۶ هزار و ۶۴۰ تن گوشت مرغ در کشتارگاه‌های رسمی تولید و عرضه شده بود. بنابراین عرضه گوشت مرغ در این بخش نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است.

البته این آمار، عملکرد کشتارگاه‌های رسمی در یک ماه مشخص را نشان می‌دهد و نباید بدون ملاحظه، معادل کل ظرفیت تولید کشور یا سرانه مصرف خانوار تلقی شود. کاهش نقطه‌به‌نقطه تولید در خرداد می‌تواند هم‌زمان با وجود ظرفیت مازاد در مرغداری‌ها اتفاق افتاده باشد؛ همان‌طور که رشد سالانه تولید نیز لزوما به معنای افزایش مصرف یا بهبود دسترسی همه خانوارها نیست.

دو روایت از یک بازار
حبیب اسدالله‌نژاد، رئیس اتحادیه مرغداران کشور، در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید تولید مرغ در کشور، به‌ویژه در سه‌ماهه نخست امسال، نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته و میزان جوجه‌ریزی نیز کمتر شده است. این موضوع بارها از سوی فعالان صنعت مرغداری اعلام شده است و کاهش قدرت خرید خانوارها نیز یکی از دلایل اصلی افت تولید است. پس از حذف ارز ترجیحی، قدرت خرید مردم و در نتیجه سرانه مصرف گوشت مرغ کاهش یافت. ظرفیت بالقوه تولید در کشور بسیار بیشتر از میزان فعلی است؛ به‌طوری‌که در آذرماه سال گذشته رکورد جوجه‌ریزی ۱۷۳ میلیون قطعه‌ای ثبت شد، اما این رقم در فروردین‌ماه امسال به ۹۶ میلیون قطعه ودر اردیبهشت ماه ۱۳۶ میلیون قطعه و در خردادماه به حدود ۱۲۰ میلیون قطعه رسید.
وی تاکید کرد: با جوجه‌ریزی حدود ۱۲۰ میلیون قطعه، از نیمه تیرماه، با انباشت مرغ در بازار مواجه شدیم؛ در حالی که چنین وضعیتی در مدت مشابه سال گذشته وجود نداشت.
رئیس اتحادیه مرغداران کشور افزود: در مردادماه معمولا به‌صورت سنتی تعادل عرضه و تقاضا تغییر می‌کرد و قیمت مرغ افزایش می‌یافت، اما امسال نه‌تنها قیمت افزایش نیافته، بلکه تولیدکنندگان در فروش هر کیلوگرم مرغ بین ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان زیان می‌کنند. مرغداران محصول خود را با قیمت حدود ۱۸۰ تا ۱۹۰ هزار تومان به فروش می‌رسانند، در حالی که قیمت تمام‌شده ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان بیش از این میزان است. این وضعیت، کاهش مصرف در کشور را به‌وضوح نشان می‌دهد.
وزیر جهاد کشاورزی کاهش شدید مصرف را نپذیرفت و استدلال کرده است که گوشت مرغ امکان نگهداری طولانی ندارد، صادرات نیز تاکنون قابل‌توجه نبوده و در نتیجه محصول تولیدشده در داخل مصرف شده است. او البته تفاوت مصرف میان اقشار مختلف و وجود نابرابری در دسترسی به مواد غذایی را تأیید کرده است. با این حال، نمی‌توان میزان مصرف را فقط از روی تولید محاسبه کرد. برای رسیدن به یک برآورد دقیق باید تغییرات ذخایر، خرید حمایتی و انجماد مرغ مازاد، ضایعات، مصارف صنعتی، واردات و صادرات نیز در محاسبات لحاظ شود.
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، در نشست خبری اخیر خود اعلام کرد تولید گوشت مرغ در سال نخست دولت ۱۹ درصد و در سال دوم پنج درصد رشد داشته است. او همچنین گفت: کشور برای همیشه از واردات گوشت مرغ بی‌نیاز شده و وارد فاز صادرات شده‌ایم.

آمار اعلام‌شده از سوی وزیر و گزارش مرکز آمار الزاما یکدیگر را نقض نمی‌کنند؛ زیرا یکی ناظر بر عملکرد تجمیعی یک دوره و دیگری مربوط به مقایسه خرداد امسال با خرداد سال گذشته است. با این حال، در گزارش منتشرشده از نشست وزیر، جزئیات مبنای محاسبه رشدهای ۱۹ و پنج درصدی ارائه نشده است و همین موضوع، مقایسه دقیق دو مجموعه آمار را دشوار می‌کند.
از سوی دیگر، بررسی‌های ایسنا درباره بازار مرغ نشان می‌دهد آمار دقیق و به‌روزی از سرانه مصرف مرغ در سال ۱۴۰۵ منتشر نشده است. برآورد افت ۲۵ تا ۳۰ درصدی تقاضا نیز برآورد تشکل‌های صنفی نسبت به میزان اضافه ماند تولید است، نه نتیجه یک آمارگیری رسمی از مصرف خانوار. بنابراین، برای داوری قطعی درباره افزایش یا کاهش مصرف، انتشار آمار رسمی سرانه مصرف به تفکیک دهک‌های درآمدی ضروری است.
مرغ ارزان در مرغداری، گران در خرده‌فروشی
قیمت مرغ زنده با قیمت مرغ آماده طبخ یا قطعه‌بندی‌شده قابل مقایسه مستقیم نیست؛ زیرا افت وزن کشتار، هزینه حمل، بسته‌بندی، نگهداری، دستمزد و سود شبکه توزیع به قیمت نهایی اضافه می‌شود. با این حال، فاصله موجود همچنان این پرسش را مطرح می‌کند که چرا غلبه عرضه بر تقاضا و زیان تولیدکننده، به کاهش متناسب قیمت برای مصرف‌کننده منجر نشده است.
جمع‌بندی این داده‌ها نشان می‌دهد بازار مرغ هم‌زمان دو سوی پر چالش دارد؛ تولیدکننده‌ای که محصولش را پایین‌تر از هزینه تمام‌شده می‌فروشد و مصرف‌کننده‌ای که همچنان مرغ را گران می‌خرد.

بی‌نیازی از واردات می‌تواند یک دستاورد در بخش تامین باشد، اما امنیت غذایی فقط با موجودبودن کالا سنجیده نمی‌شود؛ دسترسی اقتصادی مردم و پایداری تولید نیز دو ضلع دیگر آن هستند. تا زمانی که آمار رسمی و شفافی از سرانه مصرف، موجودی انبارها، صادرات واقعی و مصرف دهک‌های مختلف منتشر نشود، نمی‌توان مازاد موجود را صرفاً نتیجه رشد تولید یا صرفاً پیامد کاهش قدرت خرید دانست.

در نهایت، معیار موفقیت بازار مرغ تنها تعداد قطعات جوجه‌ریزی‌شده یا تناژ تولید نیست؛ بلکه میزان پروتئینی است که با قیمتی قابل‌پرداخت به سفره خانوار می‌رسد، بدون آنکه تولیدکننده برای تامین آن متحمل زیان شود.