عدل و اقتصاد - چرا مبلغ قبوض برق افزایش پیدا می‌کند؟

مبلغ قبض برق تنها به میزان مصرف مشترک بستگی ندارد زیرا قرار گرفتن مصرف در محدوده‌های مختلف الگوی مصرف نیز در هزینه نهایی اثرگذار است؛ موضوعی که با افزایش استفاده از وسایل سرمایشی در تابستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

افزایش مصرف برق در روزهای گرم سال و بروز ناترازی در شبکه، بار دیگر موضوع نحوه مصرف و هزینه برق خانوارها را به یکی از مسائل مورد توجه تبدیل کرده است؛ به‌ویژه آنکه از اواخر تیرماه امسال، خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در برخی نقاط کشور آغاز شد. در چنین شرایطی، آگاهی از نحوه محاسبه قبض برق و تأثیر میزان مصرف بر هزینه پرداختی، می‌تواند به مشترکان در مدیریت مصرف کمک کند.
از سال ۱۳۹۸ قبوض کاغذی حذف و اطلاع‌رسانی درباره قبوض برق به‌صورت پیامکی انجام می‌شود، اما قبض برق همچنان به‌طور کامل تولید می‌شود و مشترکان می‌توانند از طریق لینک ارسال‌شده در پیامک یا برنامه کاربردی برق من، نسخه کامل قبض خود را مشاهده، بررسی و حتی چاپ کنند.
قبض الکترونیکی صرفاً مبلغ قابل پرداخت را نشان نمی‌دهد، بلکه اطلاعاتی درباره میزان مصرف مشترک و نسبت آن با الگوی مصرف ارائه می‌کند و از این منظر می‌توان آن را نوعی «کارنامه مصرف برق» خانوار دانست؛ کارنامه‌ای که به مشترک نشان می‌دهد چه میزان برق مصرف کرده و مصرف او در کدام محدوده قرار گرفته است.
با این حال، برخی مشترکان با وجود رعایت مصرف، از افزایش هزینه قبض برق خود گلایه دارند. مقایسه مبلغ قبض در ماه‌های گرم سال با ماه‌های سرد نیز به دلیل استفاده بیشتر از وسایل سرمایشی، لزوماً مقایسه‌ای هم‌سطح نیست و طبیعی است که مصرف برق در تابستان افزایش یابد. با این وجود، اگر میزان مصرف یک مشترک نسبت به دوره مشابه سال گذشته تغییری نکرده باشد، در شرایط عادی نباید افزایش نرخ بیش از ۴۰ درصد را تجربه کند.
الگوی مصرف؛ مرزی که مبلغ قبض را تغییر می‌دهد
الگوی مصرف برق بر اساس قانون به گونه‌ای تعیین شده که ۷۵ درصد مشترکان کمتر از آن مصرف داشته باشند. در ماه‌های گرم سال، برای مناطق عادی کشور که حدود دوسوم مشترکان کشور از جمله تهران، اصفهان، شیراز و مشهد را دربرمی‌گیرد، سقف الگوی مصرف ۳۰۰ کیلووات‌ساعت در ماه تعیین شده است.

بر این اساس، مشترکان از نظر میزان مصرف در چهار پله قرار می‌گیرند؛ پله نخست مربوط به مشترکانی است که در محدوده الگوی مصرف قرار دارند. پله دوم شامل مصرف تا یک‌ونیم برابر الگو، یعنی حداکثر ۴۵۰ کیلووات‌ساعت است. پله سوم به مصرف بین یک‌ونیم تا دوونیم برابر الگو، یعنی تا ۷۵۰ کیلووات‌ساعت اختصاص دارد و مشترکانی که بیش از دوونیم برابر الگو مصرف کنند، در پله چهارم قرار می‌گیرند.
بر اساس آمار موجود، حدود ۵۰ درصد مشترکان در دو پله نخست قرار دارند و تنها نیم درصد از کل مشترکان بیش از پنج برابر الگو مصرف می‌کنند.
در چنین شرایطی حتی افزایش جزئی مصرف در نزدیکی مرز پله‌ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر مبلغ نهایی قبض داشته باشد. برای مثال، روشن ماندن یک لامپ اضافه برای چند ساعت در روز ممکن است در مجموع مصرف مشترک را از یک پله به پله بالاتر منتقل کند؛ بدون آنکه این افزایش مصرف در نگاه اول محسوس باشد.
تعرفه برق و تفاوت قیمت فروش با هزینه تمام‌شده
در همین رابطه مدیرعامل شرکت توانیر اخیرا درباره الگوی مصرف و هزینه برق مشترکان توضیح داد: مشترکانی که در محدوده الگوی مصرف قرار دارند، افزایش قیمت قابل توجهی نداشته‌اند، اما تعرفه‌های برق هر سال با مجوز مجلس تعیین می‌شود و وزارت نیرو موظف به اجرای آن است. متوسط قیمت فروش برق در سال جاری ۸۰۰ تومان است، در حالی که قیمت تمام‌شده برای وزارت نیرو، بدون احتساب قیمت سوخت، نزدیک به ۲۰۰۰ تومان است؛ بنابراین به ازای هر کیلووات‌ساعت، حدود ۱۲۰۰ تومان یارانه به مشترکان پرداخت می‌شود.
اله‌داد ادامه داد: مشترکانی که بیش از الگوی مصرف، بیش از دو برابر الگو و بیش از ۲.۵ برابر الگو مصرف می‌کنند، مکلف هستند به کنترل هوشمند مجهز شوند و مصرف آنها نیز محدود خواهد شد.
بر این اساس در صورتی که مشترکی از الگوی تعیین‌شده بیشتر مصرف کند، برق وی به مدت نیم ساعت قطع و پس از آن مجدداً وصل می‌شود تا امکان کاهش مصرف فراهم شود. هدف از این اقدامات افزایش درآمد نیست، بلکه مدیریت مصرف و توزیع عادلانه برق است.
سهم بیشتر از یارانه برای مصرف‌کنندگان پرمصرف
مدیرعامل توانیر همچنین با اشاره به نحوه توزیع یارانه برق اظهار کرد: مشترکی که در منزل خود چهار یا پنج کولر دارد، به دلیل یارانه‌ای بودن برق، یارانه بیشتری دریافت می‌کند. در بسیاری از مناطق خوش‌نشین و ویلایی نیز برخی افراد دارای خانه دوم و سوم هستند و تاکنون سیاست مشخصی برای حذف یارانه این خانه‌ها اجرا نشده است.
اله‌داد با بیان اینکه وزارت نیرو کشور را با توجه به شرایط آب‌وهوایی به مناطق مختلف تقسیم کرده است، گفت: سهم مردم از یارانه برق بر اساس شرایط دمایی هر منطقه و نیاز آنها تعیین می‌شود.
بر این اساس، استفاده از وسایل سرمایشی با بازدهی بالا می‌تواند نقش مهمی در کنترل مصرف برق داشته باشد. با توجه به اینکه یارانه برق از منابع عمومی تأمین می‌شود، میزان مصرف هر مشترک تنها یک مسئله شخصی نیست و نحوه مصرف برق می‌تواند بر میزان بهره‌مندی از منابع یارانه‌ای نیز اثرگذار باشد.