عدل و اقتصاد - بن‌بست نفتی مسکو در دریای سیاه

حملات همزمان و دوگانه اوکراین به پالایشگاه‌های نفت و بنادر روسیه در دریای سیاه، نه‌تنها تامین سوخت داخلی این کشور را مختل کرده، بلکه مانع از آن شده است که مسکو بتواند نفت خام پالایش‌نشده خود را روانه بازارهای صادراتی کند.
داده‌های رهگیری نفتکش‌ها نشان می‌دهد که در چهار هفته منتهی به ۲۳ اوت (یکم شهریور)، جریان انتقال دریایی نفت خام با افت مواجه شده و به ۳.۴۶ میلیون بشکه در روز رسیده است که کمترین رقم در چهار ماه گذشته است. پیش از این، آسیب دیدن پالایشگاه‌ها باعث شده بود نفت خام بیشتری برای صادرات در دسترس باشد و حجم ارسال محموله‌ها افزایش یابد، اما با اصابت پهپادها به نفتکش‌ها و کاهش بارگیری از بنادر دریای سیاه، این روند اکنون معکوس شده است.
به گزارش بلومبرگ، این شرایط مسکو را وادار کرده تا برای در امان ماندن از حملات کی‌یف، نفت قزاقستان را به سمت بندر نووروسیسک در دریای سیاه هدایت کند. این جابه‌جایی با هدف آزادسازی ظرفیت پایانه اوست‌لوگا در دریای بالتیک برای صادرات نفت خام خود روسیه انجام می‌شود، چرا که این پایانه از امنیت بیشتری در برابر حملات برخوردار است.

در همین حال، حملات به تاسیسات فرآوری نفت و گاز روسیه که به رویدادی تقریبا هرشبه تبدیل شده، نرخ پالایش را به شدت کاهش داده و این کشور را با چالش جدی در تامین بنزین داخلی روبه‌رو کرده است. کاهش صادرات نفت خام روسیه در حالی رخ می‌دهد که کرملین پیش‌تر صادرات محصولات پالایشی کلیدی از جمله بخش عمده بنزین، گازوئیل و سوخت جت را ممنوع کرده بود؛ وضعیتی که جریان درآمدهای ماشین جنگی مسکو را بیش از پیش محدود می‌کند.
در دوره‌های قبلی که حملات به پالایشگاه‌ها تشدید می‌شد، روسیه می‌توانست نفت خامی را که در داخل قابل پالایش نبود به سمت بازارهای صادراتی هدایت کند. اما به نظر می‌رسد این بار چنین امکانی فراهم نیست و فشار اصلی مستقیما به بخش تولید وارد شده است.
بر اساس برآوردهای منابع ثانویه اوپک، تولید نفت روسیه در ماه گذشته به ۸.۸۹ میلیون بشکه در روز سقوط کرد که پایین‌ترین رقم در شش سال اخیر است. این میزان تقریبا یک میلیون بشکه در روز کمتر از سهمیه مجاز این کشور در توافق بلندمدت با متحدانش در اوپک پلاس ارزیابی می‌شود. با وجود این سقوط اخیر، صادرات دریایی نفت خام روسیه همچنان وضعیت نسبتا پایداری دارد. حجم محموله‌های ارسالی در سال ۲۰۲۶ تا اینجای کار حدود ۹ درصد بالاتر از بالاترین میانگین سالانه از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ است.
بررسی دقیق‌تر داده‌های رهگیری کشتی‌ها و گزارش‌های نمایندگان بندری نشان می‌دهد که در هفته منتهی به ۲۳ اوت (یکم شهریور)، ۳۳ نفتکش نزدیک به ۲۴.۷۹ میلیون بشکه نفت خام روسیه را بارگیری کرده‌اند که نسبت به رقم تجدیدنظرشده ۲۳.۸۴ میلیون بشکه‌ای هفته قبل از آن و با همان تعداد کشتی افزایش داشته است. بارگیری در نووروسیسک نیز از سر گرفته شده، اما عملیات همچنان بسیار کمتر از سطح نرمال است.
البته نوسانات هفتگی در ارسال محموله‌ها امری طبیعی است و به عواملی مانند شرایط آب‌وهوایی، تعمیرات، تحریم‌ها، فعالیت‌های نظامی و زمان‌بندی خروج کشتی‌ها بستگی دارد. در این هفته همچنین یک محموله از نفت گرید کبکو قزاقستان از اوست‌لوگا و دو محموله از نووروسیسک صادر شد.
حجم نفت خام روسیه در دریا نیز در هفته منتهی به ۲۳ اوت با کاهش بیشتر به حدود ۸۳ میلیون بشکه رسید که کمترین میزان در یک سال گذشته است. با توجه به اینکه رسیدن محموله‌های نفتی اورال از دریای بالتیک به هند حداقل یک ماه زمان می‌برد، تحویل فعلی همچنان بازتاب‌دهنده حجم بالای بارگیری در هفته‌های گذشته است؛ روندی که نشان می‌دهد حجم تخلیه در مقاصد نهایی، بیش از حجم بارگیری‌های جدید است.
اکنون حجم نفت خام موجود در دریا به سطوح پیش از موج افزایش اواخر سال گذشته بازگشته است؛ موجی که با هشدارهای تندتر آمریکا درباره احتمال تحریم خریداران نفت مسکو آغاز شده بود.
از منظر ارزش‌گذاری، میانگین چهار هفته‌ای درآمد ناخالص صادراتی مسکو در ۲۸ روز منتهی به ۲۳ اوت با افت همراه بود و با ۸۰ میلیون دلار کاهش نسبت به رقم تجدیدنظرشده دوره منتهی به ۱۶ اوت (۲۵ مرداد)، به ۱.۶۵ میلیارد دلار در هفته رسید. این افت بیشتر ناشی از کاهش حجم جریان نفت خام بود، زیرا قیمت‌ نفت‌های کلیدی روسیه تغییر چندانی نداشت. با این حال در مقیاس هفتگی، ترکیب افزایش جریان صادرات و رشد قیمت‌ها باعث شد ارزش صادرات حدود ۱۰۰ میلیون دلار افزایش یابد.
در بخش مقاصد صادراتی، چین و هند با فاصله زیادی همچنان بزرگ‌ترین خریداران نفت روسیه هستند. با این وجود، تعیین مقصد نهایی تک‌تک محموله‌ها تا اواسط سفر دریایی همیشه امکان‌پذیر نیست و بسیاری از کشتی‌ها مقاصد موقتی مانند کانال سوئز یا پورت‌سودان را صرفا با عنوان آسیای نامشخص ثبت می‌کنند.
حجم ارسال محموله‌ها به مشتریان آسیایی روسیه در دوره ۲۸ روزه تا ۲۳ اوت به ۳.۲۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت که از ۳.۴۳ میلیون بشکه در دوره منتهی به ۱۶ اوت کمتر است. جریان نفت به ترکیه به عنوان بزرگ‌ترین خریدار روسیه در غرب سوئز نیز از رقم تجدیدنظرشده ۱۳۰ هزار بشکه در روز در دوره قبل به حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز افت کرد. صادرات به سوریه و مصر نیز در همین بازه به ترتیب در سطح ۴۰ هزار و ۳۰ هزار بشکه در روز ثابت ماند که این میزان برای مصر نصف رقم ثبت‌شده در دوره منتهی به ۹ اوت (۱۸ مرداد) بود./